भारतको तमिलनाडु विधानसभा निर्वाचनमा अभिनेता विजय थलापतिको पार्टी तमिलगा वेत्री कडगम (टीभीके) ले सबैभन्दा धेरै १०८ सिट जिते पनि सरकार गठनका लागि आवश्यक ११८ सिटको बहुमत जुटाउन सकस परेको छ।
तर यहाँ असली प्रश्न यो उठ्छ कि, सबैभन्दा ठूलो दल बनेर पनि विजय थलापतिलाई किन सत्ताको कमानमा पुग्न कठिनाइ भइरहेको छ? यसले त्रिशंकु संसद्को अवस्थालाई कसरी परिभाषित गर्छ र तमिलनाडुको राजनीतिक भविष्यमा यसका के-कस्ता प्रभावहरू देखिन सक्छन्?
सरकार गठनका लागि बहुमतको गणितीय चुनौती के हो?
तमिलनाडुको २३४ सदस्यीय विधानसभामा सरकार गठनका लागि स्पष्ट बहुमतका लागि ११८ सिट आवश्यक पर्छ। टीभीकेले १०८ सिट जितेको छ, जसको अर्थ उसलाई अझै १० सिटको खाँचो छ। चुनावी नतिजा आएको तीन दिन बितिसक्दा पनि उसले हालसम्म बहुमत जुटाउन सकेको छैन। तमिलनाडु राजभवन (राज्यपालको कार्यालय) ले बिहीबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै टीभीकेले अहिलेसम्म विधानसभामा बहुमत जुटाउन नसकेको जानकारी गराएको छ।
राजभवनको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘तमिलनाडुका माननीय राज्यपाल थिरु राजेन्द्र विश्वनाथ आर्लेकरले आज (मे ७) टीभीकेका अध्यक्ष थिरु सी. जोसेफ विजय (विजय थलापति) लाई चेन्नईस्थित लोक भवनमा आमन्त्रण गर्नुभयो। भेटका क्रममा माननीय राज्यपालले सरकार गठनका लागि आवश्यक तमिलनाडु विधानसभा बहुमतको समर्थन स्थापित हुन नसकेको जानकारी गराउनुभयो।’ यसले स्पष्ट रूपमा टीभीकेको बहुमत जुटाउने प्रयासमा देखिएको कठिनाइलाई उजागर गर्छ।
त्रिशंकु संसद्ले जन्माएका राजनीतिक विकल्पहरू के हुन्?
चुनावमा कुनै पनि दल वा गठबन्धनले स्पष्ट बहुमत नल्याएको अवस्थालाई ‘हङ असेम्ब्ली’ वा ‘त्रिशंकु संसद्’ भनिन्छ। तमिलनाडु विधानसभा निर्वाचनले अहिले त्यही त्रिशंकु संसद् चुनेको छ। यस्तो अवस्थामा सरकार गठनका लागि विभिन्न विकल्पहरू खुल्छन्, जसमध्ये मुख्य दुई विकल्प टीभीकेका लागि पनि उपलब्ध छन्। पहिलो विकल्प भनेको अन्य दलहरूसँग गठबन्धन गरेर बहुमत जुटाउनु हो। हालसम्म पाँच सिट जितेको कांग्रेस आईले टीभीकेलाई सहयोग गर्ने वचन दिएको छ, जसले टीभीकेको सिट संख्या ११३ पुर्याउँछ। तर, अझै उसलाई पाँच सिट चाहिएको छ। यस्तोमा, दुई–दुई सिट जितेका भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) र सीपीआईले पनि टीभीकेलाई समर्थन गर्नसक्ने संकेत दिएका छन्। यसैगरी, दुई सिट जितेको इन्डियन युनियन मुस्लिम लिगले पनि ‘रचनात्मक तथा आलोचनात्मक’ समर्थन दिनसक्ने जनाएको छ। यसरी टीभीके प्लसको संख्या ११९ पुग्न सक्छ, जुन बहुमतको आवश्यक संख्या भन्दा बढी हो।
टीभीके अगाडि दोस्रो विकल्प अल्पमत सरकार बनाउने हो। सबैभन्दा ठूलो पार्टी भएकाले राज्यपालले टीभीकेलाई सरकार बनाउन आह्वान गर्न सक्छन्। सरकार बनाएपछि टीभीकेले अन्य दललाई आफ्नो पक्षमा ल्याउने प्रयास गर्नसक्छ र विश्वासको मत जित्न सक्छ। तर, यसमा पनि गणितीय चुनौती छ। टीभीके बहुमतभन्दा १० सिटले पछाडि भए पनि सरकार गठनका लागि उसलाई कम्तीमा १२ अतिरिक्त विधायक आवश्यक पर्नेछ। किनकि, उसले जितेका १०८ सिटमध्ये दुई सिट तिरुचिरापल्ली इस्ट र पेराम्बुरमा विजय थलापति विजयी भएका छन्। नियमअनुसार उनले एउटा सिट खाली गर्नुपर्ने भएकाले टीभीकेको सिट १०७ मात्रै कायम हुनेछ। यस्तै, एक जना सभामुख पनि चयन हुनेछन्। विश्वास मतका बेला सभामुखले मतदान नगर्ने भएकाले टीभीकेको मतदान गर्ने सांसद संख्या घटेर १०६ मा झर्नेछ। यसले अल्पमत सरकार चलाउन थप जटिलता सिर्जना गर्छ।
तमिलनाडुको राजनीतिक भविष्य र राज्यपालको भूमिकामाथि प्रश्न किन?
त्रिशंकु संसद्को अवस्थामा राज्यपालको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। टीभीकेले बहुमत जुटाउन नसकेको भन्दै राज्यपाल आर्लेकरले विजय थलापतिलाई अहिलेसम्म सरकार गठनका लागि नबोलाएको विषयमा तमिलनाडुमा अहिले बहस चर्किएको छ। यस्तै, टीभीकेलाई बाइपास गरेर परम्परागत प्रतिद्वन्द्वी डीएमके र एआईएडीएमकेबीच गठबन्धन सरकार बन्ने सम्भावनाबारे पनि चर्चा भइरहेका छन्। टीभीके अझैँ पनि सरकार बनाउन बहुमत जुटाउने प्रयासमा छ, जसका लागि कांग्रेस आई, भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी), सीपीआई र इन्डियन युनियन मुस्लिम लिग जस्ता दलहरूको समर्थन निर्णायक हुनेछ। यसरी टीभीके प्लसको संख्या ११९ पुग्न सक्छ, जुन बहुमतको आवश्यक संख्या भन्दा बढी हो।
