अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायललाई दिइने वार्षिक ३.८ अर्ब डलरको सैन्य सहायता सन् २०२७ मा समाप्त गर्ने घोषणा गरेका छन्। नोभेम्बर ३, २०२६ मा भएको अमेरिकी मध्यावधि चुनावको दिनमा आएको यो घोषणाले इजरायल र अमेरिकाबीचको दशकौँ पुरानो रणनीतिक सम्बन्धमा गहिरो प्रभाव पार्ने निश्चित छ।
ट्रम्पले फक्स न्यूजसँगको अन्तर्वार्तामा अमेरिकाले इजरायललाई वार्षिक ४ अर्ब डलर दिँदै आएको र केही महिनाअघि नै सहायता रोक्ने सम्झौता भएको दाबी गरे। उनले इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहु यो निर्णयमा ‘खुसी’ भएको समेत बताए। यद्यपि, द जेरुसेलम पोस्टका अनुसार इजरायलका रक्षा, विदेश र अर्थ मन्त्रालयका अधिकारीहरू ट्रम्पको यो घोषणाबाट आश्चर्यचकित भएका छन्।
पृष्ठभूमि
- सन् २०१६ मा, राष्ट्रपति ओबामाले इजरायललाई १० वर्षमा ३८ बिलियन डलर सैन्य सहायता प्रदान गर्ने सुरक्षा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए, जुन वार्षिक ३.८ बिलियन डलर बराबर हो।
- यस सम्झौता अन्तर्गत, इजरायलले अमेरिकी सैन्य उत्पादनहरूमा मात्र रकम खर्च गर्नुपर्ने प्रावधान थियो, जसले इजरायलको रक्षा उद्योगलाई असर गरेको थियो।
सहायता अन्त्यको रणनीतिक औचित्य
ट्रम्पका अनुसार, इजरायल एक धेरै समृद्ध देश भएकोले उनीहरूलाई अब सहायता चाहिँदैन। उनले मिशिगनका लागि अमेरिकी सिनेटका डेमोक्रेटिक उम्मेदवार अब्दुल एल-सईद जस्ता ‘पागल’हरूको आलोचना सहनुको सट्टा सहायता रोक्ने निर्णय गरेको बताएका छन्। एल-सईदले इजरायलसँगको अमेरिकी गठबन्धनको आलोचना गर्दै सहायता रोक्न माग गरेका थिए।
सन् १९४८ मा स्थापना भएदेखि इजरायलले अमेरिकासँग ३०० बिलियन डलरभन्दा बढी आर्थिक र सैन्य सहायता प्राप्त गरिसकेको छ (मुद्रास्फीति समायोजन सहित), जुन यस अवधिमा अन्य कुनै पनि देशले प्राप्त गरेको भन्दा धेरै हो। इजरायल र अमेरिकाबीचको हालको १० वर्षे सुरक्षा सम्झौता सन् २०२८ को अन्त्यमा समाप्त हुँदैछ।
नेतन्याहुको इच्छा र अमेरिकी राजनीतिक ध्रुवीकरण
इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले विगतमा अमेरिकी सहायतामा इजरायलको निर्भरता अन्त्य गर्ने इच्छा व्यक्त गरेका थिए। उनले मे महिनामा सीबीएसलाई अमेरिकी सहयोग शून्यमा झार्न चाहेको बताएका थिए। ट्रम्पले २०२६ मा सहायता अन्त्य गर्ने प्रस्ताव नेतन्याहुकै भएको दाबी गरेका छन्। यद्यपि, इजरायली अधिकारीहरूले ट्रम्पले मिति गल्ती गरेको हुनसक्ने अनुमान गरेका छन्, किनकि उनीहरूले सन् २०२८ मा सहायता अन्त्य हुने अपेक्षा गरेका थिए।
इजरायली विपक्षी नेता तथा यशर पार्टीका नेता गादी आइजन्कोटले रणनीतिक सम्बन्धमा परिवर्तनबारे सञ्चारमाध्यमबाट थाहा पाउनु खतरनाक भएको बताएका छन्। उनले नेतन्याहुमाथि विश्वास गर्न नसकिने र उनले पद छाड्नुपर्ने समेत माग गरेका छन्। अक्टोबर ७, २०२३ मा हमासले इजरायलमाथि आक्रमण गरेपछि गाजा पट्टीमा इजरायली आक्रमण सुरु भयो, जसले संयुक्त राज्य अमेरिकाभित्र गहिरो विभाजन ल्याएको छ। जनमत सर्वेक्षणले इजरायललाई दिइने सहायता कटौतीको पक्षमा अमेरिकीहरूको संख्या बढ्दै गएको देखाएको छ।
इजरायलको तयारी र आगामी चुनौती
इजरायलका पूर्व अमेरिकी राजदूत माइकल ओरेनका अनुसार, ट्रम्पको घोषणाले सम्झौताको समयभन्दा दुई वर्षअघि नै सहायता रोकिँदैछ। ओरेनले यो नेतन्याहुको सिफारिसमा आधारित भएको र अमेरिकी निर्वाचन अभियानको हिस्सा भएको बताएका छन्। उनले इजरायलले सहायता अन्त्यको सम्भावनाका लागि तयार हुनुपर्ने र रणनीतिक साझेदारीमा जान १० वर्षको समय नभएको चेतावनी दिएका छन्।
इजरायलको रक्षा बजेट हालैका वर्षहरूमा NIS ६० बिलियनबाट NIS १४३ बिलियनसम्म पुगेको छ। नेतन्याहूले इजरायललाई हतियारमा आत्मनिर्भरता चाहिएको र अमेरिकी राजनीतिले सहायता अन्त्य गराउने बताएका छन्। इजरायलको रक्षा प्रतिष्ठानले आगामी दुई वर्षमा F-35 विमान, नयाँ F-15 विमान, हेलिकप्टर, रक्षा अवरोधक र अन्य हतियार प्रणालीका लागि करिब ८ बिलियन डलर प्रयोग गर्ने योजना बनाएको थियो। सहायता रोकिँदा यो योजनामा असर पर्न सक्छ।
ओरेनले डेमोक्र्याटहरूले कांग्रेसको नियन्त्रण लिएमा सहायता रोक्न सक्ने सम्भावना पनि औँल्याएका छन्। उनले इजरायलले अमेरिकी सैन्य उत्पादनको विकल्पमा चिनियाँ विकल्प खोजेमा अमेरिकाको ‘रेड लाइन’ पार हुने चेतावनी दिए।
अमेरिकी सहायता कहिले समाप्त हुन्छ भन्ने तत्काल स्पष्ट छैन। इजरायली र अमेरिकी अधिकारीहरूले मे महिनादेखि नयाँ १० वा २० वर्षको एमओयूमा हस्ताक्षर गर्ने बारे धेरै बैठक र छलफल गरेका छन्, जुन भविष्यमा हतियार बिक्री र अनुसन्धानका लागि संयुक्त साझेदारीमा बढी केन्द्रित हुनेछ। ट्रम्पले आवश्यक परेमा इजरायललाई मद्दत गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि, यो घोषणाले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नयाँ दिशा दिने निश्चित छ।
