रसुवाको भोटेकोशी बाढीमा बेपत्ता इन्जिनियरिङ भूगर्भविद् मिलन खरेलको शव फेला नपरेपछि परिवारले कुशको शव बनाएर अन्त्येष्टि गर्ने निर्णय गरेका छन्। लामो समयसम्म खोजी गर्दा पनि उनी जीवित रहेको कुनै जानकारी प्राप्त नभएपछि परिवारजनले धार्मिक परम्पराअनुसार यो निर्णय गरेका हुन्।
माथिल्लो त्रिशूली जलविद्युत् आयोजना–१ (२१६ मेगावाट) मा इन्जिनियरिङ भूगर्भविद्का रूपमा कार्यरत खरेल भदौ १० गते बिहान ९:१५ बजे तिब्बततर्फबाट प्रवेश गरेको हिमपहिरोपछिको बाढीमा बेपत्ता भएका थिए। परिवारले उनको फर्कने आशा मारिसकेका छन्।
भदौ १० गते बिहान २:१४ बजे एक्कासि जलसतह बढेपछि भोटेकोशी नदीमा बाढी आएको थियो। यो बाढी दिउँसो ३:२० बजे नारायणी नदीको देवघाटसम्म पुगेको थियो। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाको प्राविधिक प्रतिवेदनअनुसार कालीखोला जलमापन केन्द्रमा जलसतहले खतरा तह १२.१ मिटर पार गरी १२.३ मिटर उच्चतम मापन भएको थियो।
भोटेकोशी बाढीको विनाशकारी प्रभाव
यस बाढीका कारण रसुवा जिल्लामा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको छ। नेपाल प्रहरीका अनुसार भदौ ११ गतेसम्म रसुवामा मात्रै १७७ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ। मृत्यु हुनेमा ४१ महिला, ६९ पुरुष, १० बालिका, ७ बालक र ५० जनाको पहिचान खुल्न सकेको छैन। रसुवामा दुई जना पुरुषको शव भने भेटिएको छ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय, रसुवाका अनुसार बाढीले ४१ किलोमिटर सडक, ६ वटा पक्की पुल, ८ वटा ‘बेलिब्रिज’ र १० वटा झोलुङ्गे पुल बगाएको छ। यसका साथै २८ वटा सरकारी र सार्वजनिक भवन, ८ सामुदायिक र ३ निजी विद्यालय, १४ वटा बैंक तथा वित्तीय संस्था, एउटा पेट्रोल पम्प र १,५०० वटा निजी घरमा क्षति पुगेको छ।
भोटेकोशी र त्रिशूली नदी तथा लाङ्टाङ खोलामा निर्माण भएका ८ वटा जलविद्युत् आयोजनामा पूर्ण रुपमा क्षति पुगेको छ। यी आयोजनाहरूमा १११ मेगावाटको रसुवागढी, १२० मेगावाटको भोटेकोशी, २० मेगावाटको चिलिमे, २० मेगावाटको लाङ्टाङ खोला, २१६ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–१, ५ मेगावाटको मैलुङ खोला, ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली ३ ‘ए’ र ३७.३ मेगावाटको त्रिशूली ३ ‘बी’ रहेका छन्।
बाढीको कारण र पूर्व चेतावनी
बाढीको मुख्य कारण नेपाल–चीन सीमा क्षेत्रअन्तर्गत रसुवागढी नाकाबाट करिब २० किलोमिटर उत्तरपूर्व तिब्बती भूभागमा हिमचट्टान खोलामा खस्नु रहेको बताइएको छ। यद्यपि, खोला थुनिएर ताल बनेको थियो कि थिएन र पहिरोको कारण के थियो भन्ने अझै यकिन भएको छैन।
बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले भदौ १० गते बिहान ८ बजे त्रिशूली र बेत्रावती नदीको जलसतह उल्लेख्य बढ्ने तथा दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, लमजुङ र तनहुँ आसपासका जिल्ला भइ बहने नदीहरूमा बहाव उल्लेख्य बढ्ने र आकस्मिक बाढीको उच्च जोखिमको सम्भावना रहेको बुलेटिन जारी गरेको थियो। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले पनि नदी आसपासका क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्कता अपनाई सुरक्षित स्थानमा बस्न अनुरोध गरेको थियो।
मिलन खरेल कार्यरत माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजना नेपाल वाटर एन्ड इनर्जी डेभलपमेन्ट कम्पनीले प्रवद्र्धन गरेको हो। यसको मुख्य लगानीकर्ता कोरिया साउथ–इस्ट पावर (कोइन) हो भने निर्माण ठेक्का कोरियन कम्पनी डुसान ह्वावी इन्डस्ट्रिज एन्ड कन्स्ट्रक्सनले पाएको थियो। आयोजनाको शिलान्यास भदौ २६ गते ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले गरेका थिए।
बेपत्ता भूगर्भ इन्जिनियर मिलन खरेलको शव फेला नपरेपछि परिवारजनले धार्मिक परम्पराअनुसार कुशको शव बनाएर अन्त्येष्टि गर्ने निर्णय गरेका छन्।
