२०८३ असोज ११ र १२ गतेको भारी वर्षा र पहिरोले नेपालमा २२४ जनाको ज्यान लियो, सयौं अन्नपूर्ण पदयात्रीको हेलिकोप्टरबाट उद्धार गरियो। गत भदौको विनाशकारी बाढीको पीडा भुल्न नपाउँदै आएको यो विपत्तिले फेरि ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडीआरआरएमए) का अनुसार, असोज ११ र १२ गतेको भारी वर्षासँगै आएको बाढी र पहिरोमा परी २४ जना बेपत्ता र १५८ जना घाइते भएका छन्। यस अवधिमा ५१३ वटा मनसुनका घटनाबाट १,०६५ परिवार प्रभावित भएका छन्।
बाढीपहिरोले २२४ जनाको ज्यान लियो, सयौं परिवार प्रभावित
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को सुरुवातदेखि असोज ८ गतेसम्म देशभर विपद्का ६ हजार २७० घटना भएका छन्, जसमा ३०७ जनाको मृत्यु भएको छ। यसमध्ये पहिरोबाट ४९ र बाढीबाट ३० जनाले ज्यान गुमाएका छन्। पछिल्लो विपद्का कारण २२५ घरमा पूर्ण र १३७ घरमा आंशिक क्षति पुगेको छ भने २७ गोठ र ११४ पशुचौपायामा क्षति पुगेको छ।
मनाङको चामेमा असोज ११ गते भीषण पहिरो गएको थियो। ठाडो खोलाबाट आएको पहिरोले मर्स्याङ्दी नदी थुनिएको थियो, यद्यपि अहिले पानी बगिरहेको छ। खोलामा थुप्रिएको ग्राभेल र ठूला ढुङ्गाका कारण चामेका घरहरू अझै जोखिममा छन्। चामेमा ५ देखि ६ वटा घर क्षतिग्रस्त भएका छन् भने दुईवटा काठेपुल बगेका छन् र झोलुङ्गे पुल पनि जोखिममा छ।
बट्टारमा पालमा बस्दै आएकी बुटी तामाङले बीबीसी नेपालीसँग भनिन्, “हामी झुपडीमा बस्थ्यौं, तर अहिले केही छैन। हामीले धेरै आफन्त गुमाएका छौं।” घरबारविहीन भएका रमेश घलेले भने, “अहिले पानी परिरहेको छ र पाल चुहिन्छ, त्यसैले हामी कठिन अवस्थाको सामना गरिरहेका छौं। हामीसँग जाने ठाउँ छैन।” हिमलुङ पिक नजिक हिमपहिरोमा परी चार जनाको शव फेला परेको छ भने १२ जना अझै बेपत्ता छन्। चामेमा मानवीय क्षतिको विवरण अझै आइसकेको छैन, यद्यपि भौतिक क्षति ठूलो रहेको छ।
अन्नपूर्ण पदमार्गमा पदयात्रीको जोखिमपूर्ण उद्धार
नेपालको अर्थतन्त्रका लागि महत्वपूर्ण मानिने अन्नपूर्ण सर्किटमा रहेका सयौं पदयात्रीले आफ्नो पदयात्रा छोटो पारेर सुरक्षित स्थानमा जानुपरेको छ। मनाङ र मुस्ताङका विभिन्न जिल्लाबाट धेरै पदयात्रीलाई हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गरिएको छ। सामान्यतया तीन हप्तासम्म लाग्ने यो पदयात्रामा फसेकाहरुले तीनदेखि चार दिनसम्म जोखिमपूर्ण यात्रा गर्नुपरेको बताएका छन्।
२१ वर्षीय बेलायती पदयात्री जेक स्टेसीले भारी हिमपातका कारण याक खर्का, माथिल्लो मनाङमा फसेपछि थोराङ ला पास नजाने निर्णय गरेका थिए। उनले भने, “हामीले पहाडी ढलानमा आफ्नै बाटो बनायौं। त्यो निकै ठाडो थियो र तल नदी भएकाले हामी चिप्लिरहेका थियौं। बाटो हिलो र भिजेको थियो।”
अष्ट्रेलियाका एन्ड्रयु ग्राहम र उनका गाइड प्रेम केसीले मनाङ गाउँबाट फर्कने क्रममा १५ भन्दा बढी पहिरो पार गर्नुपरेको बताए। चामे गाउँमा फसेपछि उनीहरूले एक रात जंगलमा बिताउनुपरेको थियो। ट्रेकिङ गाइड छेरिङ डोमाले आफू र आफ्नो समूहले २८ वटा पहिरो पार गर्नुपरेको बताउँदै गत महिनाको ठूलो विपद्को ताजा स्मृतिका कारण शारीरिकभन्दा मानसिक तनाव बढी भएको उल्लेख गरिन्।
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजनाका एक प्रतिनिधिले अन्नपूर्ण सर्किटमा जान पर्खिरहेका करिब ७०० पदयात्री पोखरामा रोकिएको बताए। उनले ट्रेकिङ उद्योगबाट मार्ग खुला गर्न दबाब आए पनि सुरक्षाका कारण रोकिएको जानकारी दिए। मुस्ताङको मुक्तिनाथ मन्दिर जाने भारतीय तीर्थयात्रीलाई सडक अवरुद्ध भएकाले जोमसोमबाट पोखरा हवाई मार्गबाट यात्रा गर्न आग्रह गरिएको छ।
पूर्वाधारमा व्यापक क्षति, सरकारको उद्धार प्रयास
बाढीपहिरोका कारण देशभरका विभिन्न राजमार्ग र सडकखण्डका १४७ स्थानमा क्षति पुगेको थियो, जसमध्ये १२५ स्थानमा मर्मतपश्चात् सञ्चालनमा आइसकेका छन्। यद्यपि, मुस्ताङको जोमसोम–कोरला सडक खण्ड असोज १० गते बिहानदेखि पहिरोका कारण पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ। रसुवाको पासाङ ल्हामु सडक खण्ड २०८३ साउन ८ गतेदेखि त्रिशूली नदीको कटान र भदौ १० गतेको बाढीका कारण पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ।
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका अनुसार, प्रधानमन्त्री बालेन शाहले बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार कार्य २ दिनभित्र सक्ने र राहतलाई एकद्वार प्रणालीमार्फत वितरण गर्ने योजना बनाएका छन्। घरबारविहीन भएकाहरूलाई सरकारले तोकेको स्थानमा अस्थायी आवास बनाउन दिइनेछ।
गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेले मनाङको स्थलगत निरीक्षण गरी बाढीपहिरोका कारण अवरुद्ध सडक, पुल, खानेपानी तथा अन्य पूर्वाधार शीघ्र सञ्चालनमा ल्याउने र प्रभावित नागरिकको जनजीवन सामान्य बनाउन तत्काल काम अघि बढाउने बताएका छन्।
विनाशकारी हिमताल विस्फोट र जलविद्युत् आयोजनामा क्षति
नेपालले गत भदौ १० गते (अगस्ट २६, २०२६) मा नेपाल-चीन सीमावर्ती ल्हेन्दे खोलाबाट सुरु भई भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको हिमताल विस्फोटजन्य बाढीको विनाशकारी असर भोगेको थियो। उक्त बाढीका कारण १ हजार ४ सय ५३ जनाको शव फेला परेको थियो भने ५ हजार २८५ जना सम्पर्कविहीन भएका थिए। सरकारले यस घटनालाई जलवायु परिवर्तनजन्य चरम घटनाका रूपमा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा उठाउने निर्णय गरेको छ।
भोटेकोशी र त्रिशूली बाढीबाट जलविद्युत् आयोजनाहरूमा ठूलो क्षति पुगेको छ, जसको पुनर्निर्माणमा करिब ३ खर्ब ९० अर्ब रुपैयाँ लाग्ने प्रारम्भिक अनुमान छ। बाढीका कारण करिब ४३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन क्षमताका आयोजनाहरू सेवाबाट बाहिरिएका छन्। विज्ञहरूले नेपालमा पछिल्लो समय स्थानीय स्तरमा भूगर्भविद्को संलग्नता बिना मनलागी विकास निर्माण भइरहेकाले बाढी पहिरोको जोखिम बढेको बताएका छन्।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडीआरआरएमए), राष्ट्रिय योजना आयोग र एसियाली विकास बैंक (एडीबी) ले मानवीय र आर्थिक क्षतिको यथार्थ आकार पत्ता लगाउन संयुक्त रूपमा विस्तृत मूल्यांकन अघि बढाएका छन्। बाढी पहिरोबाट भएको कुल आर्थिक क्षतिको यथार्थ आकार अझै निर्धारण हुन बाँकी छ, तर राष्ट्रिय सभाका सांसदहरूले सरकारको राहत वितरण प्रणाली फितलो भएको र विपद् व्यवस्थापनमा पूर्वतयारी नपुगेको भन्दै आलोचना गरेका छन्।
