स्कटल्याण्डको विश्वप्रसिद्ध रोयल कलेज अफ सर्जन्स अफ एडिनबर्ग (RCSEd) मा प्राचीन पूर्वीय चिकित्सा विज्ञानका प्रणेता एवं ‘शल्यचिकित्साका पिता’ महर्षि सुश्रुतको ९० किलोग्राम तौलको काँस्य शालिक स्थायी रूपमा स्थापना गरिएको छ। यो ऐतिहासिक कदमले अन्तर्राष्ट्रिय चिकित्सा क्षेत्रमा पूर्वीय ज्ञान र सम्पदाको सम्मानलाई थप उचाइमा पुर्याएको छ।
सन् १५०५ मा स्थापित RCSEd को प्रतिष्ठित प्लेफेयर भवनमा राखिएको उक्त शालिक भारतीय मूलका बेलायती सर्जन प्राध्यापक चन्द्र चेरुभु र उहाँको ‘चेरुभु फेमिली फाउन्डेसन’ को पहलमा कलेजलाई प्रदान गरिएको हो। जुन १९, २०२६ मा यसको औपचारिक अनावरण गरिएको थियो। कलेजले यसलाई महर्षि सुश्रुतको विरासतको सम्मान र भावी स्वास्थ्य सेवा नेतृत्वकर्ताहरूमा लगानीको रूपमा लिएको छ।
ईसापूर्व ६०० तिर जीवित रहेको मानिने महर्षि सुश्रुतले विश्वकै प्राचीन चिकित्सा ग्रन्थ ‘सुश्रुत संहिता’ को रचना गरेका थिए। यस ग्रन्थमा उहाँले सयौं शल्यक्रियाका विधि, चिकित्सा उपकरण र मानव शरीर रचनाबारे विस्तृत जानकारी दिनुभएको छ, जुन युरोपमा आधुनिक शल्यचिकित्साको विकास हुनुभन्दा शताब्दीयौं अघि थियो।
विशेषगरी, सुश्रुतलाई ‘प्लास्टिक सर्जरी’ र ‘रिकन्स्ट्रक्टिभ सर्जरी’ का जन्मदाता मानिन्छ। निधारको छाला प्रयोग गरी नाकको शल्यक्रिया (Rhinoplasty) गर्ने उहाँको विधि आज पनि चिकित्सा विज्ञानमा एक महत्त्वपूर्ण आधारस्तम्भका रूपमा रहेको छ।
यस मूर्तिको अनावरणले आधुनिक चिकित्सा विज्ञानको इतिहासमा गैर-पश्चिमी सभ्यताको ठूलो योगदान रहेको कुरालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै स्थापित गरेको छ। विश्वभरका चिकित्सकहरूले अब दैनिक रूपमा यस मूर्तिलाई देखेर पूर्वीय ज्ञानको महत्व बुझ्ने अवसर पाउनेछन्। यसले नेपाल, भारतलगायत पूर्वीय दर्शन र प्राचीन विज्ञानप्रति आस्था राख्ने सम्पूर्णलाई गौरवान्वित बनाएको छ।
