अमेरिकी सेनाले ६५ वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलो पटक मृत्युदण्ड दिने भएको छ। सन् २००९ मा टेक्सासको फोर्ट हुडमा १३ जनाको हत्या गरेका पूर्व मेजर निदाल मलिक हसनलाई डिसेम्बर ३, २०२६ मा गोली हानेर मृत्युदण्ड दिइने तालिका छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अक्टोबर २, २०२६ मा हसनको मृत्युदण्डलाई अनुमोदन गरेका थिए। यो घोषणा अमेरिकी सेनाका कार्यवाहक सचिव एडम टेलले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मार्फत गरेका हुन्, जसलाई पेन्टागनका प्रवक्ता सिन पार्नेलले पनि अक्टोबर ५ मा पुष्टि गरेका थिए।
सैन्य मृत्युदण्डको दुर्लभता र प्रक्रियामाथि प्रश्न
अमेरिकी सैन्य न्याय प्रणालीमा मृत्युदण्डको सजाय अत्यन्तै दुर्लभ मानिन्छ र मृत्युदण्डको कार्यान्वयन त झनै विरलै हुने गर्छ। हाल हसनसहित चारजना पुरुष सैन्य मृत्युदण्डको पर्खाइमा फोर्ट लेभेनवर्थ, क्यान्सासमा रहेका छन्। सेनाले अन्तिम पटक सन् १९६१ मा प्राइभेट जोन ए बेनेटलाई बलात्कार र हत्या प्रयासको लागि झुण्ड्याएर मृत्युदण्ड दिएको थियो। गोली हानेर मृत्युदण्ड दोस्रो विश्वयुद्धको लगत्तै सन् १९४५ नोभेम्बर ९ मा प्राइभेट एडी स्लोभिकलाई मरुभूमिकरणको लागि फ्रान्समा दिइएको थियो।
हसनको मृत्युदण्डको घोषणाले सैन्य कानूनका विज्ञहरूमा प्रक्रियागत चिन्ता बढाएको छ। हसनका पूर्व नागरिक वकिल जोन ग्यालिगनले मृत्युदण्डको तयारीमा हतार गरिएकोलाई ‘भयानक’ भनेका छन्। उनले सेनाले कैदीलाई मृत्युदण्डबारे सूचित गर्ने अनिवार्य प्रक्रिया पालना नगरेको दाबी गरे। ग्यालिगनका अनुसार, सेनाको नियम १९०-५५ ले कमान्डेन्ट, एक पादरी र उपलब्ध भएमा रक्षा वकिलको साथमा राष्ट्रपतिको निर्णयबारे कैदीलाई व्यक्तिगत रूपमा जानकारी गराउनुपर्ने उल्लेख छ। तर, हसनका अनुसार, उनलाई जानकारी दिँदा कुनै कानूनी सल्लाहकार उपस्थित थिएनन्।
ग्यालिगनले हसनको स्वास्थ्य अवस्थाका कारण पनि मृत्युदण्डको स्थान र प्रक्रियामाथि प्रश्न उठाएका छन्। कम्मरभन्दा तल पक्षाघात भएका हसन ह्वीलचेयर प्रयोग गर्छन्। उनलाई मृत्युदण्डका लागि फोर्ट लेभेनवर्थ, क्यान्सासबाट फोर्ट हुडसम्म कसरी पुर्याइनेछ भन्ने स्पष्ट छैन। यसरी हतारमा मृत्युदण्डको कार्यान्वयन गर्न खोज्नुको कारण के हो भन्ने आफूले बुझ्न नसकेको ग्यालिगनले बताए।
ट्रम्प प्रशासनले मृत्युदण्ड कार्यान्वयन बढाएको
राष्ट्रपति ट्रम्पले लामो समयदेखि मृत्युदण्डको प्रयोग बढाउन वकालत गर्दै आएका छन्। उनले आफ्नो पहिलो कार्यकालको अन्तिम दिनहरूमा सन् २०२० देखि २०२१ को सुरुसम्म १३ वटा संघीय मृत्युदण्डलाई अधिकार दिएका थिए, जसले उनलाई १३० वर्षभन्दा बढी समयमा सबैभन्दा धेरै मृत्युदण्ड कार्यान्वयन गर्ने राष्ट्रपति बनाएको थियो। सन् २०२६ मा उनले सेनालाई गोली हानेर मृत्युदण्ड दिन निर्देशन दिएका थिए।
यो घोषणा टेनेसीमा सेप्टेम्बर ३०, २०२६ मा क्रिस्टा पाइकको घातक सुईद्वारा मृत्युदण्डको प्रयास असफल भएको केही दिनपछि आएको हो। पाइकलाई पेन्टोबार्बिटलको दुई डोज दिएपछि पनि उनी जीवितै रहेकी थिइन् र अस्पतालमा गम्भीर अवस्थामा भर्ना भएकी थिइन्। यस्तो घटनापछि मृत्युदण्डको विधिमाथि पनि प्रश्न उठेको थियो।
अमेरिकी सेनाका मेजर तथा मनोचिकित्सक निदाल मलिक हसनले सन् २००९ नोभेम्बर ५ मा फोर्ट हुडमा १३ जनाको हत्या र ३२ जनालाई घाइते बनाएका थिए। मारिनेहरूमध्ये एक गर्भवती सैनिक पनि थिइन्। उनले ‘अल्लाहू अकबर’ भन्दै मेडिकल भवनमा प्रवेश गरी लेजर-साउटेड ह्यान्डगनले गोली चलाएका थिए। हसनले अफगानिस्तानमा तैनाथ हुन नचाहेको र इस्लाम विरुद्धको युद्धमा आफू गलत पक्षमा रहेको भन्दै ‘पक्ष परिवर्तन गरेको सैनिक’ को रूपमा आफूलाई वर्णन गरेका थिए।
अगस्ट २०१३ मा हसनलाई १३ वटा पूर्व-योजनाबद्ध हत्या र ३२ वटा पूर्व-योजनाबद्ध हत्या प्रयासको आरोपमा दोषी ठहर गरी मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो। उनले अदालतमा आफूलाई बचाउन खासै प्रयास गरेनन्, बरु निर्णायक मण्डललाई आफू नै शूटर भएको बताएका थिए। हसनले अप्रिल २०२५ मा आफ्ना सबै कानुनी अपीलहरू समाप्त गरिसकेका थिए।
गोली हानेर मृत्युदण्डको तयारी र अस्पष्टता
अमेरिकी सेनाका कार्यवाहक सचिव एडम टेलले हसनलाई गोली हानेर मृत्युदण्ड दिइने बताए पनि त्यसको विस्तृत प्रक्रियाबारे जानकारी दिएनन्। मृत्युदण्ड आधार शिविरको कुन स्थानमा हुनेछ, टोलीमा को-को संलग्न हुनेछन् वा उनीहरूले कुन प्रक्रिया अपनाउनेछन् भन्ने कुरा स्पष्ट पारिएको छैन। पेन्टागन र सेना दुवैले यससम्बन्धी थप विवरण दिन अस्वीकार गरेका छन्।
यद्यपि, साउथ क्यारोलिना र युटाह जस्ता केही राज्यहरूले हालै गोली हानेर मृत्युदण्डलाई पुनः लागू गरेका छन् र उनीहरूले आफ्ना सुविधाहरू नवीकरण गरी प्रोटोकलहरू स्थापना गरेका छन्। सेनाले यी राज्यका प्रोटोकलहरूबाट केही लिनेछ कि छैन भन्ने स्पष्ट छैन। साउथ क्यारोलिनाको प्रोटोकल अनुसार, तीनजना स्वयंसेवक शूटरहरूले कैदीबाट ४.६ मिटर (१५ फिट) को दूरीमा उभिएर गोली हान्छन्। कैदीलाई कुर्सीसँग बाँधेर राखिन्छ र एकजना मेडिकल पेशेवरले एक्स-रे प्रयोग गरी कैदीको मुटु पत्ता लगाएर त्यसमा निशाना लगाउँछन्। अन्तिम शब्दपछि कैदीको टाउकोमा हुड लगाइन्छ र शूटरहरूले निशाना देख्नका लागि पर्दा हटाइन्छ। सबै तीन शूटरसँग वास्तविक गोली हुन्छ र उनीहरूले कुनै मौखिक चेतावनी नदिई एकैसाथ गोली चलाउँछन्। साउथ क्यारोलिनाले आफ्ना मृत्युदण्ड कक्ष नवीकरण गर्न करिब ५४ हजार अमेरिकी डलर खर्च गरेको थियो।
हसनले हेबियस कर्पस याचिकाबाट मृत्युदण्ड ढिलाइ गर्न सक्ने
हसनलाई डिसेम्बर ३, २०२६ मा मृत्युदण्ड दिने तालिका भए पनि उनले यसलाई रोक्न संघीय नागरिक अदालतमा ‘हेबियस कर्पस’ याचिका दायर गर्न सक्ने सम्भावना छ। ‘हेबियस कर्पस’ भनेको एक कानूनी प्रक्रिया हो जसद्वारा थुनामा रहेको व्यक्तिले आफ्नो कैदको वैधतालाई चुनौती दिन सक्छ। सैन्य कानूनका विशेषज्ञ युजिन आर. फिडेलका अनुसार, यस्तो कानूनी प्रक्रियाले मृत्युदण्डलाई वर्षौंसम्म ढिलाइ गर्न सक्छ, जसले वर्तमान प्रशासनको कार्यकाल पनि पार गर्न सक्छ र अर्को प्रशासनको मृत्युदण्डप्रतिको दृष्टिकोण फरक हुन सक्छ।
