चितवनको बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा क्यान्सर उपचारमा प्रयोग हुने जीवनरक्षक औषधिको अभाव देखिएको छ। विश्वव्यापी रूपमा यी औषधिको आपूर्तिमा कमी आएको कारण नेपालकै ठूलो मानिने यो अस्पताल पनि प्रभावित भएको छ।
अस्पतालको मेडिकल अङ्कोलोजी विभागका प्रमुख डा. गुरुशरण साहका अनुसार कार्बोप्लाटिन र सिसप्लाटिनजस्ता अत्यावश्यक औषधिको अभाव छ। यो समस्या नेपालमा मात्र नभई विश्वव्यापी रूपमै रहेको उनको भनाइ छ। यी औषधिहरूको उत्पादनमा आवश्यक पर्ने मुख्य कच्चापदार्थ (API) को विश्वव्यापी आपूर्तिमा कमी आउनु यसको मुख्य कारण हो। निकट भविष्यमा अक्सालोप्लाटिनको पनि अभाव हुन सक्ने डा. साहले बताए।
यी औषधिहरू क्यान्सरको केमोथेरापी योजनाको एक मुख्य आधार हुन्। यी बिना केमोथेरापी रेजिम पूरा हुँदैन र यसको प्रभावकारितामा गम्भीर नकारात्मक असर पर्छ। यसले गर्दा बिरामीहरू गुणस्तरीय उपचारबाट वञ्चित हुनुपरेको र निको हुने दरमा ह्रास आउन सक्ने डा. साहले चेतावनी दिए।
दैनिक करिब २०० बिरामीले केमोथेरापी लिने गरेको अस्पतालमा औषधिको अभावले उपचारमा सम्झौता गर्नुपर्ने बाध्यता छ। यसले उपचारको गुणस्तरमा असर पारिरहेको छ।
कतिपय बिरामीहरूले छिमेकी मुलुक वा बाहिरका पसलबाट औषधि ल्याउने गरेको पाइएको छ। तर, यस्ता औषधिहरू औषधि व्यवस्था विभागमा दर्ता नभएका, सिल तोडिएका र भन्सार छलेर ल्याइएका हुन सक्ने डा. साहले बताए। सबैभन्दा ठूलो जोखिम औषधिको तापक्रम व्यवस्थापनमा छ। क्यान्सरका धेरैजसो औषधि २५ डिग्री सेल्सियसभन्दा कम तापक्रममा राख्नुपर्छ, तर गर्मीमा झोलामा बोकेर ल्याइने औषधिको प्रभावकारिता न्यून हुने र यसले फाइदाभन्दा बढी बेफाइदा पुर्याउन सक्ने उनको भनाइ छ।
अस्पतालका निवर्तमान कार्यकारी निर्देशक डा. शिवजी पौडेलका अनुसार कार्बोप्लाटिन र सिसप्लाटिनको आपूर्ति छ महिनाअघि नै बन्द भएको थियो। अस्पतालमा जेठ २ गतेसम्मलाई पुग्ने कार्बोप्लाटिनको स्टक पनि सकिएको छ। आपूर्ति गर्ने कम्पनीले कच्चापदार्थको अभाव देखाउँदै उत्पादन बन्द गरेको पत्र पठाएको थियो।
हाल केही सप्लायर्सले बंगलादेशी कम्पनीबाट दुई-तीन महिनालाई पुग्ने औषधि आयात गरेको र अब अस्पतालमा आइपुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अस्पतालका निमित्त कार्यकारी निर्देशक डा. उमेश नेपालले कार्बोप्लाटिन र सिसप्लाटिनको अभावबारे स्वास्थ्य मन्त्रालयलाई जानकारी गराइसकेको बताए। बालबालिकाका लागि निःशुल्क प्रयोग गर्ने केही कार्बोप्लाटिन र सिसप्लाटिन (सेप्टेम्बर-अक्टुबर २०२६ सम्म म्याद सकिने) औषधि अन्य बिरामीलाई पनि प्रयोग गर्न दिन अनुमति माग्दै विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) लाई समेत पत्राचार गरिएको छ। छुट्टै परियोजनाअन्तर्गतका यी औषधि अन्य बिरामीलाई प्रयोग गर्नका लागि अनुमति चाहिने डा. नेपालले बताए।
स्वास्थ्य सेवा विभागसँग पनि केही मात्रामा यी औषधि रहेको जानकारी आएको र अनुमति पाएमा अरू बिरामीलाई पनि उपलब्ध गराउन सकिने उनको भनाइ छ।
डा. साहले अभाव भएका औषधि किन्न बाहिरका पसलहरूले अन्य सबै औषधि पनि आफ्नै पसलबाट किन्नुपर्ने सर्त राख्ने गरेको पाइएको बताए। यो बिरामीको अधिकारको हनन भएको र यसले अनावश्यक आर्थिक बोझ थपेको उनको भनाइ छ। औषधि व्यवस्था विभाग र नेपाल सरकारले यस्तो अवैध ओसारपसार र बजारको बेथितिको कडा अनुगमन गर्नुपर्ने उनको माग छ।
