नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा उच्च हिमाली भेगबाट आएको लेदोसहितको भीषण बाढी र पहिरोले ठूलो क्षति पुर्याएको छ। दुवै देशतर्फ मानवीय क्षति भएको छ भने ठूलो संख्यामा मानिस बेपत्ता छन्।
चीनको सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत ग्याइरोङ काउन्टीको ग्याइरोङ बन्दरगाह क्षेत्रमा बुधबार बिहान आएको विपद्पछि सयौं मानिस बेपत्ता भएका छन्। चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार नेपालतर्फको उच्च उचाइमा रहेको हिमनदी भत्किएपछि बरफ, माटो र ढुंगा तल बगेको थियो। यो बहाव नदीमा मिसिएर लेदो, माटो र ढुंगासहित तीव्र गतिमा तल झरेपछि ग्याइरोङ बन्दरगाह क्षेत्रमा पहिरो गएको थियो।
तीव्र गतिमा आएको लेदो, माटो र ढुंगाको बहावले नदी उपत्यकाका केही भाग तहसनहस बनाएको छ। मुख्य प्रभावित क्षेत्रमा हिलोको तह १.५ मिटरभन्दा बढी गहिरो छ। जमिन अस्थिर रहेकाले जुनसुकै बेला थप पहिरो जान वा भासिन सक्ने जोखिम छ।
विपद्पछि चीनका विभिन्न निकायका सयौं उद्धारकर्ता घटनास्थलमा परिचालन भएका छन्। बिहीबार बिहान १४१ जनाको पहिलो टोली ग्याइरोङ बन्दरगाह पुगेको थियो। सिजाङ सैन्य कमान्डले हवाई निरीक्षण र उद्धारका लागि बाटो पहिचान गर्न हेलिकप्टर परिचालन गरेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा चिकित्सा तथा उद्धार सामग्री पुर्याइएको छ।
तर, घटनास्थलको भौगोलिक अवस्था उद्धार टोलीका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ। ग्याइरोङ क्षेत्र हिमाली, भिरालो र साँघुरो उपत्यकाले भरिएको छ। गहिरो हिलो र अस्थिर जमिनले उद्धारकर्ता तथा भारी मेसिनलाई अघि बढाउन कठिन बनाएको छ।
पहिरोले मुख्य घटनास्थलसम्म पुग्ने सडकको केही भाग क्षतिग्रस्त बनाएको छ। प्रकोप स्थलबाट करिब तीन किलोमिटर टाढा सडक भत्किएपछि उद्धार टोली र उपकरण पुर्याउन ढिलाइ भएको छ। वर्षा, कम प्रकाश र तीव्र गतिमा बगिरहेको नदीले उद्धार कार्य जटिल बनाएको छ।
विपद्पछि प्रभावित क्षेत्रमा सञ्चार र विद्युत् सेवा अवरुद्ध भएको थियो। बाढीले ग्याइरोङ बस्तीबाट सीमा बन्दरगाहतर्फ जाने बाटोमा रहेका पाँच वटा सञ्चार आधार केन्द्र क्षतिग्रस्त बनाएको थियो। बिहीबार दिउँसोसम्म बन्दरगाहबाट करिब तीन किलोमिटर टाढा रहेको रेसुओ गाउँमा सञ्चार सेवा पुनः सञ्चालन भएको थियो।
उद्धारमा थप बाढी र पहिरोको जोखिम चुनौती बनेको छ। हिमनदी भत्किएपछि माथिल्लो क्षेत्रमा बनेको अवरोध ताल अस्थिर छ। उक्त ताल फुटेमा तल्लो क्षेत्रमा थप बाढी आउन सक्ने जोखिमले ड्रोनबाट निगरानी भइरहेको छ।
मौसम पूर्वानुमानले उद्धार कार्यमा कठिनाइ थप्ने देखिएको छ। आइतबारसम्म ग्याइरोङ काउन्टीका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षा र केही तल्लो क्षेत्रमा भारी वर्षाको सम्भावना छ। वर्षाले अचानक बाढी, लेदो र थप पहिरो निम्त्याउन सक्ने जोखिम छ।
चिनियाँ विज्ञहरूका अनुसार यो विपद् नेपालतर्फको उच्च हिमाली हिमनदी भत्किएपछि सुरु भएको हो। खसेको बरफले मोरेन क्षेत्रको माटो तथा ढुंगा बगाउँदै ठूलो भग्नावशेषको बहाव बनाएको थियो। उक्त बहाव डोङलिन जाङबो नदीमा मिसिएर तल आएको थियो।
भूगर्भीय विपद् अनुसन्धान तथा अनुगमनका विज्ञ गुओ झाओचेङले घटनालाई हिमनदी भत्किने, माटो र ढुंगाको बहाव बन्ने र पहिरो जाने शृंखलाका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानका विज्ञ याओ टान्डोङले विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिसँगै हिमनदीसँग सम्बन्धित विपद् बारम्बार देखिन थालेको बताएका छन्।
ग्याइरोङ बन्दरगाह चीन र नेपालबीचको प्रमुख व्यापारिक नाका हो। यहाँ ठूलो संख्यामा मानिस, भवन र व्यावसायिक गतिविधि केन्द्रित छन्। विपद् दिनको समयमा भएको र बन्दरगाहमा चहलपहल हुने भएकाले मानवीय क्षति बढ्न सक्ने उद्धारकर्ताहरू बताउँछन्।
विपद्पछि स्थानीय सरकारले प्रभावितलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नुका साथै अस्थायी बसोबास र राहतको व्यवस्था गरेको छ। राहतका लागि पाल, कम्बल, चिसो मौसममा प्रयोग हुने कपडा, फोल्डिङ बेडलगायत सामग्री उपलब्ध गराइएको छ। चीनको अर्थ मन्त्रालय र आपतकालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले केन्द्रीय विपद् राहत कोषबाट १२ करोड युआन छुट्याएको छ।
चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले हराइरहेका चिनियाँ तथा विदेशी नागरिकको खोजी तथा उद्धारलाई प्राथमिकता दिन निर्देशन दिएका छन्। उनले थप विपद् रोक्न र जोखिम क्षेत्रमा निगरानी तथा पूर्वसूचना प्रणाली बलियो बनाउन पनि निर्देशन दिएका छन्।
चीनले नेपालतर्फको विपद् प्रभावित क्षेत्रमा आपतकालीन सहायता र अन्तर्राष्ट्रिय उद्धार सहयोग गर्ने बताएको छ। विज्ञहरूले वर्षाका बेला उपत्यका, नदीका खोला, तल्लो भूभाग र भिरालो क्षेत्रबाट टाढा रहन सुझाव दिएका छन्। वर्षा रोकिएपछि पनि कम्तीमा ७२ घण्टासम्म पहिरो र जमिन भासिने जोखिमप्रति सतर्क रहन आग्रह गरेका छन्।
