रसुवागढी सीमा क्षेत्रबाट लेदो, हिलो र ढुङ्गासहितको भीषण बाढीले कम्तीमा ९०० को ज्यान लिएपछि नेपालले चिनियाँ डेटा र पूर्वसूचना प्रणालीमा पहुँच विस्तार गर्न खोजेको छ। सीमाको दुवैतर्फ गरी ५,००० बढी मानिस अझै बेपत्ता छन्।
विपद् आउनु तीन महिनाअघि काठमाडौंमा नेपाल र चीनका अधिकारीहरूले यस्तै विपद्को जोखिमबारे छलफल गरेका थिए। उक्त बैठकमा बाढी, मौसम र हिमनदीजन्य जोखिमहरूको अनुगमन तथा प्रतिकार्यका लागि सहकार्य सुदृढ गर्ने विषयमा छलफल भएको थियो। तर, बैठकपछि चीनबाट हिमतालहरूको जोखिम र पानीको बहावको स्तरबारे पर्याप्त सूचना प्राप्त नभएको दुई नेपाली अधिकारीले रोयटर्सलाई बताएका छन्।
पर्याप्त डेटा आदानप्रदान नहुँदा ठूला विपद्को पूर्वानुमान गर्ने र पूर्वतयारी गर्ने क्षमतामा बाधा पुग्न सक्ने चिन्ता उनीहरूले व्यक्त गरेका छन्। ‘हामीले उनीहरूबाट केही पहिल्यै जानकारी पाउन चाहन्छौं, यदि हिमनदीहरूमा कुनै प्रारम्भिक चहलपहल वा त्यस क्षेत्र वरपर कुनै गतिविधि भएमा,’ बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका जलविद् सौहार्द्र जोशीले भने।
यस विपद्पछिको पुनरुत्थानका लागि नेपालको वार्षिक आर्थिक उत्पादनको लगभग १० प्रतिशत खर्च हुने अनुमान छ। नेपाली अधिकारीहरूले चीनसँगको सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउनुलाई प्राथमिकता मानेका छन्। चीनको परराष्ट्र मन्त्रालयले दुवै पक्षले ‘मौसम विज्ञान, जलस्रोत र विपद् रोकथाम तथा न्यूनीकरणका क्षेत्रमा राम्रो सहकार्य’ कायम राखेको जनाएको छ। ‘चीनले नेपालको विपद् राहत प्रयासलाई दृढतापूर्वक सहयोग जारी राख्नेछ,’ मन्त्रालयले रोयटर्सलाई पठाएको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।
गत हप्ता नेपालको लाङटाङ हिमशृङ्खलामा रहेको हिम नदी/चट्टान अचानक भत्किँदा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो क्षति भएको हो। यस्ता प्रकारका हिमपहिरो वा हिमनदी भत्किने घटनाहरू हुनुअघि नै तिनको पहिचान गर्नु अत्यन्तै कठिन हुने चेङ्दु युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजीका निर्देशक फ्यान सुआनमेईले बताएका छन्।
काठमाडौंमा भएको बैठकमा नेपाली पक्षको मागअनुसार सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने अधिकार आफूहरूसँग नरहेको भन्दै चिनियाँ पक्षले थप छलफलको प्रस्ताव गरेको नेपाल सरकारका जलविद् विनोद पराजुलीले बताए। नेपालस्थित चिनियाँ दूतावासले मे महिनाको बैठकमा सीमापार विपद् सूचना आदानप्रदानलाई प्रवर्धन गर्ने सम्बन्धमा ‘उल्लेखनीय प्रगति’ भएको जनाएको छ।
चीनले दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा रहेका जोखिमहरूको अनुगमन गर्न चिनियाँ र अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूले ठुला चुनौतीहरूको सामना गर्नु परिरहेको बताएको छ। चिनियाँ दूतावासले गत हप्ताको महाविपद्को भग्नावशेषका कारण बनेको तालको अनुगमन डेटासहितका सूचनाहरू चीनले नेपालसँग शेयर गरिरहेको बताएको छ।
विपद् हुनुभन्दा १२ दिनअघि चीनको वर्ल्ड मेट्रोलोजिकल सेन्टरले नेपाली अधिकारीहरूलाई पठाएको ईमेलमा अगस्ट १४ देखि १९ सम्म त्यस क्षेत्रमा मनसुनी न्यून चाप प्रणाली रहने पूर्वानुमान गरिएको उल्लेख थियो। ‘नेपालका अधिकांश भागमा अत्यधिक वर्षा हुने सम्भावना छ र हामी पहिरो र आकस्मिक बाढी जस्ता सहायक तथा शृङ्खलाबद्ध जोखिमहरूतर्फ तपाईंको ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छौं,’ चीनले सचेत गराउँदै भनेको थियो।
नेपाल सरकारको मूल्याङ्कन अनुसार, नेपाल-चीन सीमाबाट १६८ किलोमिटर तलसम्म वितण्डा मच्चाएको सो बाढीले कम्तीमा चारवटा अनुगमन केन्द्रहरू ध्वस्त पारिदिएको थियो। यस बाढीले करिब ५ करोड ७४ लाख घनमिटर पानी बोकेको थियो, जुन सामान्य अवस्थाको भन्दा डेढ गुणा बढी हो। यस बाढीले १९ वटा पुल र करिब ४० किलोमिटर सडक खण्डमा क्षति पुर्याउनुका साथै नेपालको जलविद्युत् उत्पादन क्षमताको १० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा ठप्प पारिदिएको छ।
स्थानीय नेपाली अधिकारीहरूसँग सम्पर्क गरी बाढी आएको पुष्टि गरेपछि बिहान ९:१३ बजे सर्वसाधारणको मोबाइल फोनमा सतर्कता सम्बन्धी मेसेज पठाइएको थियो। यस घटनाले सूचना आदानप्रदान र पूर्वसूचना प्रणालीको महत्वलाई पुनः उजागर गरेको छ।
