विश्व बैंकको आर्थिक सहयोगमा स्तरोन्नति भइरहेको पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गतको कमला–ढल्केबर–बागमती (केडीबी) सडक खण्डका २१९ घरधुरीलाई करिब ७ करोड रुपैयाँ क्षतिपूर्ति दिइने भएको छ। सडक विभागले तयार पारेको परिमार्जित पुनर्वास कार्ययोजनाको अन्तिम प्रतिवेदन सार्वजनिक भएपछि यो विवरण बाहिर आएको हो।
७७ किलोमिटर लामो यस सडक खण्डले मधेश प्रदेशका सिरहा, धनुषा, सर्लाही, रौतहट र बारा गरी ६ जिल्ला छुन्छ। यो परियोजनाले मधेश प्रदेशका करिब १० लाख जनतालाई प्रत्यक्ष लाभ पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
७ करोड क्षतिपूर्ति र ठेक्का विवरण
सडक विभागको प्रतिवेदनअनुसार, प्रभावित २१९ परिवारलाई करिब ७ करोड रुपैयाँ क्षतिपूर्ति दिइनेछ। कमला–ढल्केबर–बागमती सडक खण्डलाई चार लेनमा विस्तार गर्न तीन प्याकेजमा ठेक्का लागेको छ। सडक विभागले चैत २०८० मा ठेक्का आह्वान गरेको थियो।
यसमध्ये दुई खण्ड चिनियाँ कम्पनी एसडब्ल्यु इजे र रखुवा कन्स्ट्रक्सन कम्पनी ज्वाइन्ट भेन्चरले तथा एक खण्ड भारतीय कम्पनी ईकेके इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेडले ठेक्का प्राप्त गरेका छन्। भारतीय कम्पनी ईकेके इन्फ्रास्ट्रक्चर लिमिटेडले कमला–ढल्केबर–बागमती खण्डको पहिलो २२ किलोमिटर सडक स्तरोन्नतिका लागि रु ५ अर्ब ७९ करोड ३७ लाख लागतमा ठेक्का पाएको छ। निर्माण कम्पनीले ठेक्का सम्झौता भएको मितिबाट तीन वर्षभित्रमा सडक स्तरोन्नति गरी सडक विभागलाई हस्तान्तरण गर्नु पर्नेछ।
निर्माणमा सुस्तता र अवरोध
कमला–ढल्केबर–बागमती सडक खण्डको पूर्वी खण्ड (कमला–बढहरी–फूलजोर–बागमती) ७४.७५ किलोमिटर लामो छ। यस खण्डको स्तरोन्नति जनवरी १, २०२५ देखि सुरु भएको थियो, तर काम सुस्त गतिमा भइरहेको छ। गौरीडाँडास्थित कमला–ढल्केवर–पथलैया सडक आयोजना (पूर्वी खण्ड) का आयोजना प्रमुख छविलाल पौडेलका अनुसार, निर्माणअघिको पूर्वतयारीका लागि सडक दायाँबायाँ रहेका रुखदेखि पोलसम्मका अवरोध हटाउनुपर्ने भएकाले निर्माण सुरु गर्न नसकिएको हो।
अहिले दुई लेनको पूर्वपश्चिम राजमार्गलाई एसियाली मापदण्ड अनुसार सहरी तथा बजार क्षेत्रमा छ लेनसहित ३१ मिटर फराकिलो पार्ने र त्यसबाहेकका ठाउँमा ‘मेडियन’ सहित १८ मिटर चौडाइको चार लेनमा स्तरोन्नति गर्नुपर्ने भएकाले सडक क्षेत्राधिकारमा अनेक बाधा अड्चन देखा परेको छ। यस सडक खण्डमा पर्ने १५ नगरपालिका र १ उपमहानगरपालिकाका बासिन्दाले प्रत्यक्ष लाभ लिनेछन्। सडक विस्तारका क्रममा १८ हजार ६ सय रुख कटान हुने भएको छ।
बागमती–पथलैया खण्डको अनिश्चित भविष्य
विश्व बैंकको सहयोगमा सडक विभागले १३० किलोमिटर लामो कमला–ढल्केबर–पथलैया सडक खण्डको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार गरिसकेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय परामर्शदाता इप्टिसा र स्तुभको जोइन्ट भेन्चर कम्पनीले डीपीआर तयार गरेको हो। यद्यपि, बागमती–पथलैया ५६ किलोमिटर खण्डका लागि विश्व बैंकबाट ऋण प्राप्त भइनसकेको र यस खण्डलाई कुन मोडालिटीमा अघि बढाउने भन्ने सडक विभागले डिसेम्बर २४, २०२४ सम्म तय गर्न सकेको छैन।
सरकार बागमती–पथलैया सडक खण्ड ‘ह्याम’ (हाइब्रिड एनयूटी मोडल) मोडलमा निर्माण गर्ने योजनाबाट पछि हटेको छ। भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयका सहसचिव सुशीलबाबु ढकालले जनवरी १४, २०२५ मा बताएअनुसार, कानुनी जटिलता र निर्माण व्यवसायीहरूको क्षमताका कारण तत्काल ह्याम मोडलमा अघि बढ्न नसकिएको हो। यसले बागमती–पथलैया ५३ किलोमिटर सडक खण्डको विस्तार कसरी र कहिले हुन्छ भन्ने अन्योल कायम राखेको छ।
आगामी कार्यदिशा
कमला–ढल्केबर–बागमती खण्डको निर्माण कार्य तीन वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यद्यपि, बागमती–पथलैया खण्डका लागि विश्व बैंकबाट ऋण प्राप्त गर्ने र उपयुक्त मोडालिटी तय गर्ने चुनौती सडक विभागसामु कायम छ।
