२०८३ कात्तिक ११ गते नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको विदेशी विनिमय दरअनुसार अमेरिकी डलरसहित धेरैजसो विदेशी मुद्राको भाउ उच्च विन्दुमा पुगेको छ। केन्द्रीय बैंकको विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागले तोकेको दरले आयातित वस्तु तथा सेवा महँगो बन्ने संकेत गरेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, अमेरिकी डलरको खरिददर १५२ रुपैयाँ १० पैसा र बिक्रीदर १५२ रुपैयाँ ६१ पैसा कायम भएको छ। युरोपियन युरोको खरिददर १७० रुपैयाँ ३२ पैसा र बिक्रीदर १७० रुपैयाँ ९९ पैसा रहेको छ। पाउण्ड स्टर्लिङ एकको खरिददर २०२ रुपैयाँ ८५ पैसा र बिक्रीदर २०३ रुपैयाँ ६५ पैसा तोकिएको छ। भारतीय रुपैयाँ १०० को खरिददर १६० रुपैयाँ र बिक्रीदर १६० रुपैयाँ १५ पैसा रहेको छ। यी दरहरू २०८३ कात्तिक १० गते, अक्टोबर २७, २०२६ मा कायम भएका हुन्।
पृष्ठभूमि
- नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्राको विनिमय दर निर्धारण गर्दछ र विदेशी मुद्रा कारोबारको सुपरिवेक्षण गर्दछ।
- नेपालको कुल वैदेशिक व्यापारको करिब ७० प्रतिशत भारतसँग मात्र केन्द्रित छ।
- भारतबाट वस्तु तथा सेवा आयात गर्दा त्यसको भुक्तानी अनिवार्य रूपमा भारतीय रुपैयाँमै गर्नुपर्ने व्यवस्था नेपाल राष्ट्र बैंकको 'एकीकृत परिपत्र–२०८२' मा उल्लेख छ।
- नेपाल राष्ट्र बैंकले २०८३ असोज २० गते विदेशी मुद्रा सटही नीति खुकुलो बनाएको छ, जसअनुसार औषधि उपचारका लागि विदेश जाने नेपाली नागरिकलाई वार्षिक ३०,००० अमेरिकी डलरसम्मको विनिमय सुविधा प्रदान गरिनेछ।
उच्च विनिमय दरको प्रभाव
विदेशी मुद्राको भाउ उच्च विन्दुमा पुग्दा आयातित वस्तु तथा सेवा महँगो बन्नेछ, जसको सीधा असर उपभोक्ताको दैनिकीमा पर्छ। विशेषगरी, इन्धन र अन्य अत्यावश्यक वस्तुको आयातमा नेपालले ठूलो रकम खर्च गर्ने भएकाले यसको मूल्यवृद्धिले समग्र बजारमा प्रभाव पार्नेछ। यद्यपि, विदेशमा रहेका नेपालीले पठाउने रेमिट्यान्स प्राप्त गर्ने परिवारका लागि भने यो सकारात्मक हुन सक्छ, किनकि उनीहरूले विदेशी मुद्रा साट्दा बढी नेपाली रुपैयाँ पाउनेछन्।
नेपालको कुल वैदेशिक व्यापारको करिब ७० प्रतिशत भारतसँग केन्द्रित छ। भारतबाट वस्तु तथा सेवा आयात गर्दा त्यसको भुक्तानी अनिवार्य रूपमा भारतीय रुपैयाँमै गर्नुपर्ने व्यवस्था नेपाल राष्ट्र बैंकको ‘एकीकृत परिपत्र–२०८२’ मा उल्लेख छ। यसले भारतसँगको व्यापार घाटा र इन्धन आयातका लागि अमेरिकी डलर बिक्री गरेर भारतीय रुपैयाँ खरिद गर्नुपर्ने स्थिति छ।
राष्ट्र बैंक वेबसाइट बन्द हुँदा सूचनामा चुनौती
नेपाल राष्ट्र बैंकको वेबसाइट पीएचपीमा सुरक्षा कमजोरी देखिएपछि २०८३ कात्तिक ६ गतेदेखि अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको छ। यसले विदेशी विनिमय दरलगायतका वित्तीय सूचनामा सर्वसाधारणको पहुँच प्रभावित भएको छ। केन्द्रीय बैंकले वेबसाइट र वेबमा आधारित सेवाहरू सुरक्षित रूपमा पुनः सञ्चालनमा ल्याउन सुरक्षा परीक्षण र प्राविधिक जाँच जारी राखेको छ। तर, सरकारी वेबसाइटहरू कहिले पूर्ण रूपमा खुल्छन् भन्ने अझै निश्चित छैन, यो प्रणालीको सुरक्षा अवस्था र आवश्यक अद्यावधिकमा निर्भर गर्दछ।
राष्ट्र बैंकले २०८३ असोज २० गते विदेशी मुद्रा सटही नीति खुकुलो बनाएको थियो, जसअनुसार औषधि उपचारका लागि विदेश जाने नेपाली नागरिकलाई वार्षिक ३०,००० अमेरिकी डलरसम्मको विनिमय सुविधा प्रदान गरिनेछ। वेबसाइट बन्द हुँदा यस्ता नीतिगत जानकारीमा पनि पहुँच कठिन भएको छ।
