इरानको ‘दुई दिने योजना’: होर्मुज जलडमरु खोल्न अमेरिकाको प्रतिक्रिया पर्खाइमा

कतारको मध्यस्थतामा भएको वार्तामा इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः खोल्नका लागि ‘दुई दिने योजना’ प्रस्ताव गरेको छ। यो योजना अमेरिकाले इरानका शर्तहरू पूरा गरेमा मात्र कार्यान्वयन हुने इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले बताएका छन्।

यो कूटनीतिक पहल अमेरिकाले इरानमाथि हवाई हमला नगर्ने समयसीमा नोभेम्बर ३ मा समाप्त हुनुअघि आएको हो, जसले यस क्षेत्रमा तनाव बढाउन सक्ने जोखिम छ।

होर्मुज बन्दको पृष्ठभूमि र इरानका शर्त

अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८, २०२६ मा इरानमाथि संयुक्त हमला सुरु गरेपछि स्ट्रेट अफ हर्मुज इरानले बन्द गरेको थियो। इरानले जलमार्गमाथि आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गर्न र वाशिंगटनमाथि दबाब बढाउन यो कदम चालेको हो।

इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजको पुनः खोल्नका लागि सातवटा शर्तहरू राखेको छ। यी शर्तहरूमा इस्लामाबाद ज्ञापनपत्रपछि लगाइएका अमेरिकी प्रतिबन्धहरू हटाउने, यस क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य बल घटाउने, तेल छुटहरू पुनर्स्थापित गर्ने र कतारमा राखिएको सहित इरानी कोषहरू जारी गर्ने समावेश छन्। तेहरानले ओमानसँग छलफल गरी स्थापित नयाँ ढुवानी मार्गलाई मान्यता दिन र अन्य मार्गहरू बन्द गर्न पनि माग गरेको छ।

नेपालमा होर्मुज बन्दको असर

स्ट्रेट अफ हर्मुजको बन्दले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा गम्भीर खतरा निम्त्याएको छ, जसले ११ मिलियन ब्यारेल प्रति दिन भन्दा बढी खाडी कच्चा तेल र कन्डेनसेट उत्पादनलाई कम गरेको छ। यसले विश्वव्यापी आपूर्ति श्रृंखलाहरूलाई महिनौं वा वर्षौंसम्म पुनर्गठन गर्ने खतरामा पारेको छ, जसले प्लास्टिक, औषधि, एल्युमिनियम, मल र उपभोक्ता इलेक्ट्रोनिक्स जस्ता उद्योगहरूमा असर पारेको छ।

नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार, लगभग ६० प्रतिशत नेपाली कामदार वा लगभग १.९ मिलियन, फारसको खाडीमा छन्। वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्यांकअनुसार, युद्ध सुरु भएदेखि मध्य सेप्टेम्बरसम्म खाडीका कामहरूका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीहरूको संख्या अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ५२.१२ प्रतिशतले घटेको छ। खाडी क्षेत्रमा रोजगारीका अवसरहरू सुस्त हुँदा नेपालको श्रम बजारमा थप दबाब पर्ने सम्भावना छ।

अमेरिकाको प्रतिक्रिया र आगामी कदम

इरानले अमेरिकाको प्रतिक्रियाको प्रतीक्षा गरिरहेको छ। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीका अनुसार, यो प्रस्ताव पहिलेको सात दिने योजनाको छोटो संस्करण हो, जुन कतारी मध्यस्थकर्ताहरूसँगको परामर्शपछि ४८ घण्टामा घटाइएको हो। कतारले वाशिंगटन र तेहरानबीच मध्यस्थता जारी राख्नेछ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वार्ता “ठीकठाक चलिरहेको” बताएका छन् तर इरानको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएका छन्। ट्रम्पले वाशिंगटनलाई इरानको बारेमा “हतार छैन” भनेका छन्।

अमेरिकी हमला नगर्ने समयसीमा नोभेम्बर ३ मा समाप्त हुँदैछ, जसले नयाँ सैन्य कारबाहीको सम्भावना बढाएको छ। इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले इरानी सशस्त्र बलहरूलाई कुनै पनि हमलाको “तत्काल, प्रभावशाली र भौगोलिक रूपमा अप्रतिबन्धित प्रतिक्रिया” दिन तयार रहन आदेश दिएका छन्।