पर्सा, धनुषा, सर्लाही लगायत मधेश प्रदेशका विभिन्न जिल्लाहरूमा बालबालिकाहरूमा मृत्युदर र कुपोषणको दर राष्ट्रिय औसतभन्दा निकै बढी रहेको एक हालैको सर्वेक्षणले देखाएको छ। यो तथ्यांकले प्रदेशको स्वास्थ्य सेवा र बाल पोषण कार्यक्रमको प्रभावकारितामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
- सर्वेक्षण अनुसार, पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकाहरूमा विशेषगरी कडा खालको कुपोषणको दर १५ प्रतिशतभन्दा बढी छ, जुन राष्ट्रिय औसतभन्दा करिब ५ प्रतिशतले बढी हो।
- बाल मृत्युदरको प्रमुख कारणहरूमा नवजात शिशुको जटिलता, निमोनिया, झाडापखाला र कुपोषणसँग सम्बन्धित रोगहरू देखिएका छन्।
- विशेषगरी ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच कम हुनु र जनचेतनाको अभाव यसको मुख्य कारण मानिएको छ।
- गर्भवती महिलाहरूमा पोषणको कमी र प्रसवपूर्व हेरचाहको अभावले पनि शिशु मृत्युदर बढाएको छ।
राष्ट्रिय–स्थानीय पुल: मधेशको वास्तविकता
नेपाल सरकारले बाल मृत्युदर घटाउन र कुपोषण नियन्त्रण गर्न विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको दाबी गरे पनि मधेश प्रदेशको यो अवस्थाले ती कार्यक्रमहरूको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठेको छ। वीरगञ्ज, जनकपुर, लहान जस्ता प्रमुख सहरहरूमा केही सुधार देखिए पनि तराईका भित्री मधेस र सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा अवस्था अझै नाजुक छ। स्थानीय स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार, भौगोलिक विकटता, यातायातको असुविधा र दक्ष जनशक्तिको अभावले गर्दा समयमै उपचार सेवा पुर्याउन कठिन हुने गरेको छ।
स्थानीय समुदायका अगुवाहरूले सरकारले मधेश प्रदेशको स्वास्थ्य पूर्वाधार विकासमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार, गर्भवती महिलाहरूको नियमित स्वास्थ्य जाँच, बालबालिकाहरूलाई खोप र पोषणयुक्त आहार उपलब्ध गराउने अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ। यसका साथै, स्वास्थ्यकर्मीहरूको संख्या वृद्धि र उनीहरूको क्षमता अभिवृद्धिमा पनि लगानी गर्नुपर्ने उनीहरूको जोड छ।
