रोल्पा अस्पतालका स्थायी र करारका कर्मचारीहरूले विगत तीन महिनादेखि तलब पाएका छैनन्। यसले अस्पतालको दैनिक कामकाज र कर्मचारीको मनोबलमा गम्भीर असर पारेको छ। यो रकम भुक्तानीका लागि रकमान्तरको प्रक्रिया अघि बढेको भए पनि विभिन्न प्राविधिक कारणले ढिलाइ भएको छ। नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवाको हक सुनिश्चित गरेको छ, र यस हकको कार्यान्वयनमा सरकारी अस्पतालहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। जब यस्ता अस्पतालका कर्मचारीहरूले समयमा तलब पाउँदैनन्, तब यसको प्रभाव केवल उनीहरूको व्यक्तिगत जीवनमा मात्र सीमित रहँदैन, बरु समग्र स्वास्थ्य सेवा प्रणालीमाथि नै प्रश्नचिन्ह खडा हुन्छ। रोल्पा जस्ता विकट जिल्लामा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच बढाउनका लागि अस्पतालका कर्मचारीहरूको निरन्तर र उत्प्रेरित सेवा आवश्यक छ, र तलब रोक्काले यो आधारलाई नै कमजोर बनाउँछ।

रोल्पा अस्पतालमा तलब भुक्तानीमा ढिलाइको कारण: रकमान्तरण प्रक्रियामा अवरोध

अस्पताल विकास समितिको खातामा रकम नहुँदा कर्मचारीको तलब रोकिन पुगेको हो। गत आर्थिक वर्षको अन्त्यमा विनियोजित बजेट सकिएपछि यो समस्या उत्पन्न भएको हो। यसका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट रकमान्तरणको स्वीकृति लिनुपर्ने प्रक्रिया छ। तर, मन्त्रालयबाट आवश्यक स्वीकृति प्राप्त नहुँदा तलब भुक्तानीमा ढिलाइ भएको अस्पताल प्रशासनले जनाएको छ। नेपालको सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन प्रणालीमा, बजेट विनियोजन र खर्चको प्रक्रिया निकै जटिल हुन्छ, र आर्थिक वर्षको अन्त्यमा बजेट सकिनु एक सामान्य तर समस्याग्रस्त अवस्था हो। यस्तो अवस्थामा, रकमान्तरणको लागि मन्त्रालयको स्वीकृति आवश्यक पर्दा, प्रक्रियागत ढिलाइले कर्मचारीहरूको तलब जस्ता अत्यावश्यक भुक्तानीहरू रोकिन पुग्छन्। यसले विशेष गरी दुर्गम क्षेत्रका अस्पतालहरूलाई बढी प्रभावित गर्दछ, जहाँ स्रोतको अभाव र प्रशासनिक जटिलताहरू अझ बढी हुन्छन्।

• कर्मचारीले लगातार तीन महिनादेखि तलब पाएका छैनन्, जसले उनीहरूको दैनिक जीवनयापनमा ठूलो समस्या सिर्जना गरेको छ।
• समस्याको मुख्य कारण अस्पताल विकास समितिको खातामा बजेट अभाव हो, जुन गत आर्थिक वर्षको अन्त्यमा बजेट सकिएपछि उत्पन्न भएको हो।
• तलब भुक्तानीका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट रकमान्तरणको स्वीकृति आवश्यक छ, जुन यस अवस्थाको मूल कारण हो।
• प्राविधिक र प्रक्रियागत कारणले रकमान्तरणमा ढिलाइ भएको छ, जसले गर्दा कर्मचारीहरूले आफ्नो हकको रकम पाउन सकेका छैनन्।
• यसले अस्पतालको सेवा प्रवाह र कर्मचारीको मनोबलमा नकारात्मक असर परेको छ, जसको प्रत्यक्ष असर बिरामीहरूले पाउने स्वास्थ्य सेवामा पर्न सक्नेछ।

रोल्पा अस्पतालको वर्तमान अवस्था: कर्मचारीको गुनासो र सेवा प्रवाहमा असर

तलब नपाएपछि कर्मचारीहरू काम गर्ने वातावरणमा नरहेको गुनासो गर्छन्। दैनिक जीवनयापनमा समस्या परेपछि उनीहरू काममा ध्यान दिन नसकेको बताउँछन्। यसको प्रत्यक्ष असर बिरामीले पाउने सेवामा पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। स्रोतका अनुसार, अस्पताल व्यवस्थापनले यस विषयमा सम्बन्धित निकायमा पटकपटक जानकारी गराएको छ। नेपालमा, सरकारी कर्मचारीहरूको तलब तथा सुविधा सरकारले तोकेको मापदण्ड अनुसार हुनुपर्छ, र यसमा ढिलाइ हुनुले कर्मचारीहरूको कार्यसम्पादनमा मात्र नभई उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्छ। रोल्पा जस्ता जिल्लामा, जहाँ निजी क्षेत्रको स्वास्थ्य सेवाको पहुँच सीमित छ, सरकारी अस्पतालहरू नै आम नागरिकका लागि जीवन रेखा हुन्। यस अवस्थामा, यदि अस्पतालका कर्मचारीहरू नै निराश र असन्तुष्ट भए भने, उनीहरूले बिरामीहरूलाई कसरी उच्च गुणस्तरको सेवा प्रदान गर्न सक्छन् भन्ने प्रश्न उठ्छ। यसले गर्दा सामान्य स्वास्थ्य समस्याहरू पनि गम्भीर हुन सक्छन्, र आपत्कालीन सेवाहरू प्रभावित हुन सक्छन्।

सम्बन्धित निकायको जवाफदेहिता र कर्मचारीको चेतावनी

स्वास्थ्य मन्त्रालयले भने रकमान्तरणको प्रक्रिया अन्तिम चरणमा रहेको र केही दिनभित्रै भुक्तानी हुने दाबी गरेको छ। तर, यो आश्वासन कहिले पूरा हुने हो, त्यसको टुंगो छैन। कर्मचारीहरूले तत्काल तलब नपाए आन्दोलनमा उत्रने चेतावनी दिएका छन्। यस विषयमा थप छानबिन गरी दोषीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्ने माग उठेको छ। नेपालको सार्वजनिक प्रशासनमा, विभिन्न निकायहरू बीचको समन्वय र प्रभावकारी सञ्चारको अभावले यस्ता समस्याहरू उत्पन्न हुने गरेका छन्। स्वास्थ्य मन्त्रालय जस्तो उच्च निकायले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्ने हो, तर प्रक्रियागत ढिलाइले गर्दा कर्मचारीहरूमा निराशा बढ्नु स्वाभाविक छ। यदि कर्मचारीहरूले आन्दोलनको बाटो रोज्नुपरेमा, यसले अस्पतालको सेवालाई थप अस्तव्यस्त बनाउनेछ, जसको मारमा अन्ततः निर्दोष बिरामीहरू नै पर्नेछन्। यसका अतिरिक्त, यस घटनाले सार्वजनिक निकायहरूमा हुने ढिलासुस्ती र गैरजिम्मेवारीपनको गम्भीर प्रश्न उठाएको छ, जसको छानबिन र कारबाही आवश्यक छ।

यस विषयमा थप स्पष्टताका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरूलाई सम्पर्क गर्दा उनीहरूले प्राविधिक कारणले केही दिन ढिलाइ भएको स्वीकार गरे। ‘हामीले प्रक्रिया अघि बढाएका छौं, केही दिनमै टुंगो लाग्छ,’ एक अधिकारीले बताए। तर, यो आश्वासनले कर्मचारीहरूको समस्या समाधान हुनेमा शंका छ। नेपालको प्रशासनिक संयन्त्रमा, ‘प्राविधिक कारण’ भन्ने शब्द प्रायः ढिलासुस्ती र जिम्मेवारी पन्छाउने बहानाको रूपमा प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ। जबसम्म यसको ठोस समाधान र स्पष्ट समयसीमा दिइँदैन, तबसम्म कर्मचारीहरूको विश्वास पुनः प्राप्त गर्न गाह्रो हुन्छ। यसले गर्दा उनीहरूको मनोबल झनै गिर्न सक्छ र उनीहरूको काम गर्ने उत्प्रेरणामा कमी आउन सक्छ, जसको प्रत्यक्ष असर बिरामीहरूको उपचारमा पर्नेछ।

यस्तो अवस्थामा, सम्बन्धित निकायले यस विषयमा गम्भीरतापूर्वक ध्यान दिएर तत्काल तलब भुक्तानीको व्यवस्था मिलाउनु आवश्यक छ। अन्यथा, यसको नकारात्मक असर रोल्पा अस्पतालको सेवामा मात्र नभई समग्र स्वास्थ्य प्रणालीमा पर्न सक्छ। रोल्पा जस्ता जिल्लामा, जहाँ स्वास्थ्य पूर्वाधारको विकास र दक्ष जनशक्तिको उपलब्धता पहिले नै चुनौतीपूर्ण छ, यस्ता समस्याहरूले अवस्थालाई झनै जटिल बनाउँछ। यस घटनालाई केवल एक अस्पतालको तलब समस्याको रूपमा मात्र नहेरी, यसलाई राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीतिको प्रभावकारिता र सार्वजनिक निकायहरूको कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठाउने एक अवसरको रूपमा लिनुपर्छ। तत्काल कदम नचालेमा, यसले भविष्यमा यस्तै समस्याहरू दोहोरिन सक्ने खतरालाई बढाउँछ, जसले अन्ततः देशको स्वास्थ्य क्षेत्रको विकासमा बाधा पुर्‍याउँछ।

आगामी साताहरूमा रोल्पा अस्पतालको लागि के होला?

आगामी साताहरूमा रोल्पा अस्पतालको अवस्था निकै नाजुक बन्न सक्ने देखिएको छ। यदि स्वास्थ्य मन्त्रालयबाट रकमान्तरणको प्रक्रियाले तीव्रता नपाएमा, कर्मचारीहरूले आन्दोलनको घोषणा गर्न सक्ने सम्भावना बढेको छ। यस्तो अवस्थामा, अस्पतालको दैनिक कामकाज पूर्ण रूपमा ठप्प हुन सक्नेछ, जसको प्रत्यक्ष असर बिरामीहरूले पाउने अत्यावश्यक स्वास्थ्य सेवामा पर्नेछ। यसले गर्दा गम्भीर बिरामीहरूलाई समयमा उपचार नपाउने जोखिम बढ्नेछ, र यसको परिणाम निकै भयावह हुन सक्छ। यसका अतिरिक्त, कर्मचारीहरूको असन्तुष्टिले गर्दा अस्पतालमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीहरूको मनोबल झनै गिर्नेछ, जसले गर्दा उनीहरूको कार्यक्षमतामा कमी आउनेछ र समग्र सेवाको गुणस्तर खस्कनेछ। यसको दीर्घकालीन असरको रूपमा, दक्ष स्वास्थ्यकर्मीहरूले रोल्पा जस्ता दुर्गम क्षेत्रमा काम गर्न हच्किनेछन्, जसले गर्दा भविष्यमा स्वास्थ्यकर्मीको अभाव झनै बढ्नेछ। यसका लागि, सम्बन्धित निकायले तत्काल र प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता छ।