युक्रेनमा जारी रुस–युक्रेन युद्धमा नेपाली युवाहरूको सहभागिताले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यानाकर्षण गराएको छ। विभिन्न माध्यमबाट प्राप्त जानकारी अनुसार, करिब १५०० नेपाली युवाहरू आकर्षक तलब र अवसरको प्रलोभनमा परी रूसी सेनामा भर्ती भएका छन्। उनीहरूलाई रुसले युक्रेनविरुद्धको कारबाहीमा खटाएको अनुमान छ। यस युद्धमा हालसम्म १०० भन्दा बढी नेपाली युवाले ज्यान गुमाएका छन्, १०० भन्दा बढी बेपत्ता छन् र केही युक्रेनी सेनाको नियन्त्रणमा युद्धबन्दी बनेका छन्। यो संख्या अझै बढ्नसक्ने खतरा देखिएको छ, जसले नेपालमा गहिरो चिन्ता र बहसको विषय बनेको छ। नेपालको इतिहासमा वैदेशिक रोजगारी सधैं नै नेपाली युवाहरूको लागि एक प्रमुख विकल्प रहँदै आएको छ, तर यसपटक यो रोजगारी युद्धको मैदानमा पुग्नुले स्थितिको गम्भीरतालाई दर्शाउँछ।
युक्रेन युद्धको चपेटामा परेका नेपाली युवाहरूको कथा
युक्रेनमा रुसको आक्रमण सुरु भएयता, नेपाली युवाहरू रूसी सेनामा भर्ती हुने क्रम बढेको छ। विशेषगरी रोजगारीको अभाव र आर्थिक विपन्नताले थिचिएका युवाहरूलाई रुसी सेनाले आकर्षक तलब, स्थायी बसोबासको अवसर र केही अवस्थामा नागरिकताको प्रलोभन देखाएर भर्ती गरेको बुझिएको छ। यसरी भर्ती भएका युवाहरूलाई रुसले युक्रेनको अग्रपंक्तिमा खटाएको छ, जहाँ उनीहरूले भीषण युद्धको सामना गरिरहेका छन्। नेपालमा बेरोजगारीको दर उच्च रहनु र आकर्षक रोजगारीका अवसरहरूको कमीले गर्दा धेरै युवाहरू विदेशिन बाध्य छन्, र यस पटकको गन्तव्य युद्धग्रस्त युक्रेन बनेको छ। यो अवस्थाले नेपालका युवाहरूलाई कस्तो जोखिममा धकेलेको छ भन्ने कुरा स्पष्ट पार्दछ।
युद्धको वास्तविक अवस्था र हताहतबारे रुसले आधिकारिक तथ्यांक सार्वजनिक नगरे पनि, विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरू र नेपाली दूतावासहरूले प्राप्त गरेको जानकारी अनुसार मृतक र बेपत्ताको संख्या चिन्ताजनक छ। १०० भन्दा बढी नेपाली युवाको मृत्यु भएको र सोही संख्यामा बेपत्ता भएको अनुमान छ। केही युवा युक्रेनी सेनाको नियन्त्रणमा युद्धबन्दीका रूपमा रहेको पनि खबर छ। यो अवस्थाले नेपाली युवाहरूको सुरक्षा र उनीहरूको भविष्यमाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। नेपालमा वैदेशिक रोजगारीका क्रममा हुने दुर्घटना र मृत्युका घटनाहरू नौलो होइनन्, तर युक्रेन युद्धमा नेपालीहरूको सहभागिताले यसलाई एक नयाँ र भयानक आयाम दिएको छ।
नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध र कूटनीतिक चुनौतीहरूको सामना
रूसी सेनामा नेपाली युवाहरूको भर्ती र युक्रेन युद्धमा उनीहरूको संलग्नताले नेपालको परराष्ट्र सम्बन्धमा पनि चुनौती थपेको छ। नेपाल सरकारले युक्रेन युद्धमा तटस्थ भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ र कुनै पनि देशको सार्वभौमिकताको उल्लंघन गर्ने कार्यको समर्थन नगर्ने नीति लिएको छ। यद्यपि, आफ्ना नागरिकहरू विदेशी सेनामा भर्ती हुनु र युद्धमा होमिनुले नेपाल सरकारलाई कूटनीतिक रूपमा अप्ठ्यारोमा पारेको छ। नेपालको संविधानले पनि आफ्ना नागरिकहरूलाई शान्तिपूर्ण गतिविधिमा संलग्न हुन प्रोत्साहित गर्दछ, तर यस घटनाले त्यो सिद्धान्तलाई चुनौती दिएको छ।
नेपाल सरकारले आफ्ना नागरिकहरूलाई विदेशी सेनामा भर्ती हुनबाट रोक्न पटक पटक सूचना जारी गरेको छ। तर, आर्थिक प्रलोभन र सीमित रोजगारीका कारण युवाहरू जोखिमपूर्ण बाटो अपनाउन बाध्य छन्। यस विषयमा रुस र युक्रेन दुवै देशसँग नेपालले कूटनीतिक पहल गरिरहेको छ। युद्धबन्दी बनाइएका नेपाली नागरिकको रिहाइ र मृतकका शव नेपाल ल्याउने प्रक्रियामा सरकारले जोड दिएको छ। यस सन्दर्भमा, नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र कूटनीतिक मान्यताहरूको पालना गर्दै आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्ने दबाबमा छ।
मानवीय संकटको गहिराई र नेपाली युवाहरूको भविष्यमाथि चिन्ता
युक्रेन युद्धमा नेपाली युवाहरूको सहभागिताले एउटा ठूलो मानवीय संकट निम्त्याएको छ। परिवारले आफ्ना सदस्य गुमाउँदाको पीडा, बेपत्ता भएकाहरूको खोजीको चिन्ता र युद्धबन्दीहरूको रिहाइको आशाले सयौं नेपाली परिवार त्रस्त छन्। यो युद्धले उनीहरूको जीवनमा मात्रै होइन, नेपालको सामाजिक र आर्थिक संरचनामा पनि दीर्घकालीन असर पार्ने सम्भावना छ। कतिपय परिवारले त आफ्ना छोराछोरीको भविष्य सुरक्षित हुने आशामा उनीहरूलाई विदेश पठाएका थिए, तर अहिले उनीहरूको जीवन नै अनिश्चित बनेको छ।
यस्ता घटनाहरूले नेपालमा युवा रोजगारी र वैदेशिक रोजगारीका नीतिहरूमाथि गम्भीर समीक्षाको आवश्यकता औंल्याएको छ। युवाहरूलाई स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्न र सुरक्षित वैदेशिक रोजगारीका लागि विकल्पहरू खोज्नुपर्ने देखिन्छ। नेपाल सरकारले हालैका वर्षहरूमा युवा स्वरोजगार र स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्नेतर्फ केही पहलहरू गरेको भए पनि, त्यसको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि यस्ता मानव तस्करी र युद्धमा युवाहरूको प्रयोग रोक्न थप कदम चाल्नुपर्ने देखिन्छ, जसले गर्दा भविष्यमा यस्ता घटनाहरूको पुनरावृत्ति नहोस्।
आधिकारिक प्रतिक्रिया र कूटनीतिक सक्रियताको आवश्यकता
नेपाल सरकारका अधिकारीहरूले यस विषयमा चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन्। परराष्ट्र मन्त्रालयले नेपाली नागरिकलाई विदेशी सेनामा भर्ती हुनबाट रोक्न र युद्धमा फसेकाहरूको उद्धारका लागि पहल गरिरहेको जनाएको छ। यद्यपि, रुसले नेपाली नागरिकहरूलाई आफ्नो सेनामा भर्ती गरेको विषयमा आधिकारिक रूपमा स्पष्ट प्रतिक्रिया दिएको छैन। युक्रेनले भने केही नेपाली नागरिकहरू आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको स्वीकार गरेको छ। यस सन्दर्भमा, नेपाल सरकारले रुससँग स्पष्टीकरण माग्नुपर्ने र आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षाको ग्यारेन्टी खोज्नुपर्ने आवश्यकता छ।
युक्रेनमा जारी युद्धमा नेपाली युवाहरूको संलग्नताले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छविलाई पनि प्रभावित गरेको छ। यस मामिलामा थप कूटनीतिक सक्रियता र युवाहरूलाई स्वदेशमै सुरक्षित भविष्य प्रदान गर्नेतर्फ सरकारको ध्यान केन्द्रित हुनुपर्ने देखिन्छ। नेपालले यस घटनालाई पाठको रूपमा लिई आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षा र स्वदेशमा रोजगारी सिर्जना गर्नेतर्फ थप गम्भीरताका साथ लाग्नुपर्ने समय आएको छ। यो घटनाले नेपालको वैदेशिक रोजगारी नीति र युवाहरूको भविष्यका बारेमा एक ठूलो प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ, जसको जवाफ खोज्नु अपरिहार्य छ।
