काठमाडौं उपत्यकाको लाइफलाइन मानिने बागमती नदी अहिले फोहोरको थुप्रो बनेको छ। नदीको सुन्दरता मात्र होइन, यसले वातावरणीय र स्वास्थ्य समस्या पनि निम्त्याएको छ। यो समस्या समाधानका लागि शहरी विकास मन्त्रालयको बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिले एउटा नयाँ र प्रभावकारी प्रविधिको प्रयोग थालेको छ: ‘ट्रास बेरियर’।
‘ट्रास बेरियर’ कसरी काम गर्छ?
ट्रास बेरियर खासमा एउटा तैरिने अवरोध हो, जसलाई नदी वा खोलामा फोहोर जम्मा गर्नका लागि प्रयोग गरिन्छ। यो प्रविधिले पानीको सतहमा तैरिने प्लास्टिक, बोतल, काठका टुक्राहरू, फोमजस्ता फोहोरलाई एकै ठाउँमा संकलन गर्छ। यसले गर्दा फोहोर संकलन गर्ने काम सजिलो हुन्छ र नदीको बहावमा अवरोध आउँदैन।
यसको अर्को विशेषता भनेको यो पानीको सतह अनुसार आफैँ तलमाथि हुन सक्छ। पानीको सतह बढेमा वा घटेमा पनि यसले फोहोर जम्मा गर्ने कामलाई निरन्तरता दिन्छ। आगामी बर्खायाममा बाढी आउँदा यो एकतर्फी खुल्ने हुँदा बढी पानीले पनि यसमा खासै असर नगर्ने बताइएको छ। यसले गर्दा नदीको प्राकृतिक बहावलाई असर नगरी फोहोर व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।
बागमतीमा कहाँ-कहाँ जडान गरियो?
समितिका अनुसार, हालसम्म बागमती नदीका ६ स्थानमा यो ट्रास बेरियर प्रविधि जडान गरिएको छ। यसमा गोकर्ण ब्यारेज, गुहेश्वरी, तीलगंगा, मनोहरा र बागमतीको दोभान, यूएनपार्क र बालकुमारी क्षेत्र पर्दछन्। यी स्थानहरू प्रायःजसो फोहोर जम्मा हुने र नदीको बहाव प्रभावित हुने क्षेत्र हुन्।
प्रविधिको आवश्यकता र फाइदा
उपत्यकाबाट दैनिक ठूलो मात्रामा फोहोर बागमती नदीमा फालिने गरेको छ। यसले नदीको वातावरण मात्र बिगारेको छैन, यसको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्वलाई पनि कमजोर बनाएको छ। ट्रास बेरियर जस्ता प्रविधिले फोहोरलाई नदीको प्रवाहमा बग्न नदिई एकै ठाउँमा रोक्ने भएकाले यसको व्यवस्थापन गर्न सहज हुन्छ। यसले नदीलाई सफा राख्न मात्र होइन, यसको सुन्दरता पुनःस्थापना गर्न पनि मद्दत गर्छ।
यो प्रविधिको प्रयोगले नदी सफाइ अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। यसले फोहोर संकलनमा लाग्ने जनशक्ति र समयको पनि बचत गर्नेछ। साथै, नदीको पारिस्थितिकी प्रणालीलाई पनि यसले सकारात्मक असर पार्ने विश्वास गरिएको छ।
