महोत्तरीको बर्दिबास–जलेश्वर सडकखण्डमा एउटै भुस्याहा कुकुरले दर्जनभन्दा बढी मानिसलाई टोकेपछि रेबिजविरुद्धको खोप खोज्दै अस्पताल पुगेका बिरामीले सरकारी सेवा पाएनन्।
बर्दिबास–जलेश्वर सडकखण्डमा केही दिनयता एउटै सेतो रङको भुस्याहा कुकुरले ७२ वर्षीय वृद्ध र एक बालिकालाई टोकेको थियो। स्थानीयका अनुसार त्यसयता उक्त कुकुरले दर्जनभन्दा बढी मानिसलाई टोकेको छ। ती वृद्ध बर्दिबास अस्पताल पुग्दा खोप नपाएपछि निजी क्लिनिकमा शुल्क तिरेर उपचार गराउन बाध्य भए।
बर्दिबास अस्पतालमा खोप अभाव: ३५३ बिरामीलाई २४० भाइल मात्र
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को साउन र भदौ महिनामा मात्रै बर्दिबास अस्पतालमा कुकुर, स्याल, बिरालो र बाँदरको टोकाइबाट ३५३ जना बिरामी उपचारका लागि आएका थिए। उनीहरूका लागि ५३० डोज एआरभी आवश्यक भए पनि स्वास्थ्य आपूर्ति तथा व्यवस्थापन केन्द्रबाट २४० भाइल मात्र उपलब्ध भएको अस्पतालको तथ्यांकले देखाउँछ।
अस्पतालका अनुसार मागअनुसार खोप नआएपछि भदौदेखि नै एआरभीको अभाव सुरु भएको हो। असोज ९ गतेसम्म थप ४० जना जनावरको टोकाइका बिरामी उपचारका लागि आइसकेका छन्, तर त्यसअनुसार खोपको आपूर्ति भएको छैन।
खोपको अभाव भएपछि बर्दिबास नगरपालिकाले अस्पताललाई १०० भाइल एआरभी उपलब्ध गराएको थियो। तर, बिरामीको उच्च चापका कारण नगरपालिकाले दिएको खोपसमेत केही दिनमै सकिएको अस्पतालले जनाएको छ। बर्दिबास अस्पतालमा वार्षिक करिब तीन हजार बिरामी रेबिजविरुद्धको खोप लगाउन आउने गरेका छन्।
रेबिज प्राणघातक रोग भएकाले जनावरले टोकेपछि उपचारमा ढिलाइ गर्न नहुने चिकित्सकहरू बताउँछन्। सरकारी अस्पतालमा नि:शुल्क वा सहज रूपमा उपलब्ध हुनुपर्ने खोप नपाउँदा बिरामी निजी क्षेत्रमा महँगो शुल्क तिर्न बाध्य हुनु जनस्वास्थ्यसँग जोडिएको गम्भीर विषय बनेको छ।
मधेस प्रदेशमा ५० हजार डोज आवश्यक, १५ हजार मात्र आपूर्ति
रेबिजविरुद्धको खोपको समस्या बर्दिबास अस्पतालमा मात्र सीमित छैन। मधेस प्रदेशका स्वास्थ्य सचिव डा. प्रमोदकुमार यादवका अनुसार प्रदेशभर नै एआरभी खोपको मागअनुसार आपूर्ति हुन सकेको छैन।
मधेस प्रदेशमा वार्षिक ५० हजारभन्दा बढी एआरभी डोज आवश्यक पर्ने अनुमान छ। तर, टेकुस्थित इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाबाट बढीमा १५ देखि २० हजार डोज मात्र आपूर्ति हुने गरेको डा. यादवले जानकारी दिए। यसले गर्दा प्रदेशभरि खोपको चरम अभाव सिर्जना भएको छ।
नेपालले सन् २०३० सम्म कुकुरको टोकाइबाट हुने रेबिज उन्मूलन गर्ने लक्ष्य लिएको छ। तर, यस्तो अवस्थाले लक्ष्यमा पुग्न ठूलो चुनौती थपेको छ। इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले सन् २०२५ सेप्टेम्बर २७ मा जनाएअनुसार नेपालमा वार्षिक सरदर १०० जनाले रेबिजका कारण ज्यान गुमाउने गरेका छन्, जसमध्ये ४० प्रतिशत १५ वर्षमुनिका बालबालिका छन्।
मधेस प्रदेश सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा रेबिज तथा सर्पदंशविरुद्धको खोप खरिदका लागि एक करोड रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ। ठेक्का प्रक्रियामार्फत खोप खरिद गरी आपूर्ति सहज बनाउने प्रयास भइरहेको प्रदेश सरकारको भनाइ छ। यद्यपि, बर्दिबास–जलेश्वर सडकखण्ड आसपास मानिसलाई टोक्ने कुकुर अझै नियन्त्रणमा नआएकाले थप मानिस जोखिममा पर्न सक्ने स्थानीयको चिन्ता छ। बर्दिबासमा देखिएको खोप अभावले सन् २०३० सम्म रेबिज उन्मूलन गर्ने नेपालको लक्ष्य र व्यवहारबीचको दूरी अझै कायम रहेको देखाएको छ।
