२०८३ असोज २५ गते बूढीगण्डकी नदी र यसको सहायक स्यार खोलामा आएको बाढीले गोरखा र धादिङका जलविद्युत् आयोजना तथा वितरण प्रणालीमा व्यापक क्षति पुर्याएको छ। बाढीबाट ३४१ मेगावाटको बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनासहित अन्य साना आयोजनाहरू प्रभावित भएका छन् भने केही क्षेत्रमा विद्युत् सेवा पुनःसञ्चालन भएको छ।
बाढीले जलविद्युत् आयोजनाका क्याम्प क्षेत्र, निर्माण उपकरण, बेलिब्रिज, पहुँच सडक र आयोजना स्थलसम्म पुग्ने पुलहरूमा क्षति पुगेको छ। यसले यस क्षेत्रको ऊर्जा उत्पादन र वितरणमा गम्भीर असर पारेको छ।
३४१ मेगावाटको बूढीगण्डकी आयोजनामा क्षति
बूढीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले टाइम्स इनर्जी प्रालिद्वारा प्रवर्द्धित ३४१ मेगावाटको बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको मुख्य क्याम्प क्षेत्र र केही निर्माण उपकरण बगाएको छ। २४.५ मेगावाटको दोभान खोला जलविद्युत् आयोजनाको क्याम्प क्षेत्रका केही घर र बेलिब्रिजमा क्षति पुगेको छ।
यस्तै, ३०.९१ मेगावाट क्षमताको यारु खोला जलविद्युत् आयोजनाको बेलिब्रिज र १६ मेगावाट क्षमताको माछा खोला जलविद्युत् आयोजनाको पहुँच सडक तथा आयोजनास्थल पुग्ने पुलमा पनि क्षति पुगेको छ। यी आयोजनाहरूमा भएको क्षतिले यस क्षेत्रको ऊर्जा उत्पादनमा तात्कालिक र दीर्घकालीन असर पार्नेछ।
विद्युत् वितरण प्रणालीमा अवरोध
विद्युत् वितरण प्रणालीतर्फ गोरखाको धार्चे गाउँपालिकाका विभिन्न स्थानमा ७० भन्दा बढी उच्च भोल्टेज (HT) पोलसहित सोती, आर्खेत तथा आरुघाट बजार क्षेत्रका वितरण लाइनका पोलहरूमा क्षति पुगेको छ। धादिङको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका–२ स्थित स्याउली बजार क्षेत्रमा समेत न्यून भोल्टेज (LT) का ६ वटा पोलमा क्षति पुगेको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ।
बाढीले धार्चे गाउँपालिका–३ सल्लेरीमा निर्माणाधीन ‘सहज ऊर्जा’ जलविद्युत् आयोजनाको पावर हाउस र त्यस आसपासका ७ देखि ८ वटा घरहरू बगाएको छ। माछिखोलाको तल्लो बस्तीका ५ देखि ७ वटा घर र सोही सङ्ख्याका टहराहरूमा पनि क्षति पुगेको छ। नेपाल प्रहरीका अनुसार नदी तटीय क्षेत्रमा रहेका २६ वटा घर, ९ वटा गोठ र ३ वटा हाइड्रोपावरमा क्षति पुगेको छ।
उद्धार र आंशिक पुनःस्थापना
बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट हालसम्म ४८ जनाको उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ भने पाँच जना अझै सम्पर्कविहीन छन्। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले असोज २५ गते बिहान ६ बजेदेखि नै प्रभावित क्षेत्रका स्थानीयलाई सचेत गराउन र उद्धार कार्य समन्वय गर्न थालेको थियो।
उद्धार, खोजी तथा राहतका लागि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका टोली परिचालन गरिएको छ। नेपाली सेनाका चारवटा हेलिकोप्टर प्रभावित क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धारमा प्रयोग गरिएका छन्। गोरखा, धादिङ, तनहुँ, चितवन, नवलपरासी पूर्व र पश्चिम जिल्लाका २२१ जना प्रतिकार्यकर्मीलाई परिचालन गरिएको प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीले बताए।
बाढीले पुर्याएको क्षतिपछि केही क्षेत्रमा विद्युत् सेवा पुनःसञ्चालन भएको छ। भीमसेन थापा गाउँपालिकाका वडा नं. २, ३ र ४ मा विद्युत् सेवा सुचारु भएको छ। आरुघाट बजारसहित आरुघाट गाउँपालिकाको डाँडागाउँ ब्रान्च र आरुपोखरी ब्रान्चमा पनि विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालनमा आएको छ।
सडक सम्पर्क विच्छेद र आगामी चुनौती
बाढीका कारण गोरखा र धादिङबीचको मुख्य सडक सम्पर्क पूर्ण रूपमा विच्छेद भएको छ। आरुघाट गाउँपालिका–९ नयाँपुलस्थित गोरखाबाट धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको एक भाग बाढीले बगाएको छ। यस्तै, आरुघाट गाउँपालिका–२ र ३ जोड्ने सोतीस्थित फलामे मोटरेबल पक्की पुलसमेत बाढीले पूर्ण रूपमा बगाएको छ।
धार्चे गाउँपालिकाका प्रभावित बस्तीमा पुग्ने पहुँच सडक क्षतिग्रस्त भएकाले विद्युत् सेवा पुनः सञ्चालन गर्न चुनौती थपिएको छ। पहुँच सडक सञ्चालनमा आएलगत्तै अवरुद्ध विद्युत् सेवा शीघ्र पुनः सञ्चालन गर्न आवश्यक मर्मत तथा पुनःस्थापनाका कार्य अघि बढाइने ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका सहसचिव एवम् प्रवक्ता नवीनराज सिंहले जानकारी दिए।
बाढीको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन तथा आरुघाटस्थित पुल बगाएपछि सो स्थानमा तत्काल बेलिब्रिज राख्न सकिने वा नसकिने विषयमा अध्ययन गर्न प्राधिकरण र सडक विभागको प्राविधिक टोली ड्रोनसहित प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ। बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको कुल आर्थिक क्षति, निर्माण कार्यमा परेको प्रभाव तथा पुनर्निर्माणका लागि लाग्ने समयबारे विस्तृत विवरण भने सार्वजनिक हुन बाँकी छ।
यसअघि: बूढीगण्डकी बाढी: ४५ घरमा पूर्ण क्षति, पाँच जना अझै बेपत्ता
