चुमनुब्रीमा नुनको मूल्य २०० रुपैयाँसम्म: हिमालपारिका बासिन्दाको दैनिकी कष्टकर

गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिकाका स्थानीयवासी निमा दोर्जेका अनुसार, तल्लो क्षेत्रमा ३० रुपैयाँ पर्ने एक प्याकेट नुन साम्दोसम्म पुर्‍याउनका लागि मात्रै १०० रुपैयाँ ढुवानी खर्च लाग्छ। यसरी एक प्याकेट नुनको मूल्य २०० रुपैयाँसम्म पुग्दा हिमालपारिका बस्तीका बासिन्दालाई दैनिक गुजारा चलाउन धौधौ परेको छ।

सडक सञ्जालको पहुँच नहुँदा चुमनुब्री गाउँपालिकाका बासिन्दाले दैनिक उपभोग्य वस्तु महँगो मूल्यमा किन्नुपर्ने बाध्यता छ। मनास्लु क्षेत्रको तिब्बती सीमा नजिक पर्ने सामागाउँ र साम्दोमा प्रति प्याकेट आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य २०० रुपैयाँ पर्दछ। निमा दोर्जेका अनुसार पाङसिङबाट साम्दोसम्म एक पोका नुन ल्याउँदा ढुवानी भाडामात्रै १०० रुपैयाँ लाग्छ भने पसलेले पाँचदेखि १० रुपैयाँ नाफा राख्दा एक पोका नुनको मूल्य २०० रुपैयाँ पुग्छ।

गाउँ जति दुर्गम छ, नुनको मूल्य पनि त्यही अनुपातमा बढी हुने गरेको छ। सामागाउँभन्दा केही तल पर्ने वडा नं २ को ल्हो गाउँमा खाद्यान्न ढुवानीको भाडा प्रतिकिलो ८० रुपैयाँ लाग्ने भएकाले एक प्याकेट आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य १५० रुपैयाँसम्म पुग्छ। गाउँपालिका–५ बिहीका स्थानीय काल्देन छेवाङका अनुसार बिहीमा प्रतिप्याकेट १०० रुपैयाँमा नुन पाइन्छ। पाङसिङदेखि बिहीसम्म खच्चडबाट सामान ढुवानी गर्दा हिउँदमा प्रतिकिलो २५ रुपैयाँ भाडा लाग्छ भने वर्षायाममा यो भाडा ७० रुपैयाँसम्म पुग्छ।

चुम उपत्यकाका अन्तिम बस्तीहरू छुले र निलेका बासिन्दाले एक प्याकेट आयोडिनयुक्त नुनका लागि १८० देखि २०० रुपैयाँसम्म तिर्नुपर्ने बाध्यता छ। पाङसिङबाट डेढदेखि दुई दिनको पैदल दूरीमा रहेका यी बस्तीहरूमा खच्चडमार्फत सामान ढुवानी गर्दा प्रतिकिलो ६० रुपैयाँ भाडा लाग्ने गरेको छ। चुमनुब्री गाउँपालिका–७ छेकम्पारका पासाङ फुन्जो लामाले दिएको जानकारी अनुसार, लामागाउँसम्म प्रतिकिलो ५५ रुपैयाँ र छेकम्पारको छेकम गाउँसम्म प्रतिकिलो ५० रुपैयाँ ढुवानी भाडा लाग्छ। छेकम्पारका गाउँबस्तीमा एक प्याकेट आयोनुनको मूल्य १५० रुपैयाँ पर्छ।

सडक सञ्जालको अभाव र अनुदानको पहुँच

सरकारले दुर्गम हिमाली क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई सहुलियत दरमा नुन उपलब्ध गराउनका लागि ढुवानी अनुदान कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। यसको व्यवस्थापनको जिम्मेवारी साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनले पाएको छ। कर्पोरेसनका गण्डकी प्रदेश प्रमुख सागर सेरचनले दिएको जानकारी अनुसार, चालु आर्थिक वर्षमा उत्तरी गोरखाको सिर्दिबासका लागि ३५० क्विन्टल आयोडिनयुक्त नुन पठाइएको छ। उनले पोखराबाट सिर्दिबाससम्म प्रतिकिलो २८ रुपैयाँका दरले नुन पठाउने र सरकारले ढुवानी खर्च उपलब्ध गराउने जनाए।

तर, सरकारले ढुवानी अनुदान दिई पठाएको नुन उत्तरी गोरखाका सबै दुर्गम बस्तीहरूमा पुग्न भने सकेको छैन। पासाङ फुन्जो लामाका अनुसार अनुदानको नुन सिर्दिबास क्षेत्रमै खपत हुने गरेको छ। सरकारले जगतसम्म नुन पुर्‍याउन ढुवानी अनुदान दिन्छ, तर जगतबाट सामागाउँ र साम्दो पुग्न चार दिन तथा छेकम्पार पुग्न तीन दिन लाग्छ। यसकारण स्थानीयवासीले चर्को खच्चड ढुवानी भाडा तिर्नैपर्छ।

चुमनुब्री गाउँपालिका–३ सिर्दिबास बाहेकका अन्य छवटा वडा अझै पनि सडक सञ्जालको पहुँचभन्दा बाहिर छन्। नेपाली सेनाले गाउँपालिकाको केन्द्र फिलिमभन्दा केही माथि पेवासम्म सडकको ट्र्याक खोलेको छ, तर सवारी साधन भने पाङसिङसम्म मात्रै पुगेका छन्। बेनिघाट–आरुघाट–लार्के सडकखण्डअन्तर्गत हावाडाँडादेखि चीनको सीमामा रहेको लार्के भञ्ज्याङसम्म सडकको ट्र्याक खोल्ने जिम्मेवारी सेनालाई दिइएको छ, तर बजेटको अभाव र स्रोतको सुनिश्चितता नहुँदा सडक निर्माणले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन।

गाउँपालिकाको केन्द्र फिलिम र आसपासका क्षेत्रमा पनि प्रतिप्याकेट ३० रुपैयाँ पर्ने आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य कुमारी गुरुङका अनुसार ६० रुपैयाँ पर्छ। आर्खेटबाट फिलिमसम्म खाद्यान्न आइपुग्दा ढुवानी खर्चका कारण त्यसको मूल्य बढ्ने गरेको छ। मोटर पुगेको वडा नं ३ पाङसिङभन्दा माथिका बस्तीहरूमा खाद्यान्न ढुवानीका लागि मुख्य साधन खच्चड नै रहेको छ। सामागाउँका व्यवसायी वीरबहादुर लामाका अनुसार, खच्चडबाट मनास्लु क्षेत्रको अन्तिम बस्ती सामागाउँ र साम्दोसम्म खाद्यान्न पुर्‍याउन प्रतिकिलो १०० रुपैयाँ ढुवानी भाडा लाग्छ।

सरकारी अनुदानको नुन विकट बस्तीसम्म नपुग्नु र सडक सञ्जालको अभावले चुमनुब्रीका बासिन्दाले लामो समयदेखि आधारभूत आवश्यकताका लागि पनि चर्को मूल्य चुकाउनुपरेको छ। सडक निर्माणको गति र अनुदान कार्यक्रमको प्रभावकारितामा सुधार नआएसम्म हिमालपारिका यी बस्तीको दैनिकी कष्टकर नै रहनेछ।