काठमाडौं उपत्यकाको आकाशमा जताततै देखिने अव्यवस्थित बिजुली र इन्टरनेटका तार अब इतिहास बन्ने भएका छन्। नेपाल विद्युत प्राधिकरणले ‘नेपाल डिजिटल पूर्वाधार कम्पनी’ नामक सहायक कम्पनी सञ्चालनमा ल्याएसँगै यो सम्भव हुने अपेक्षा गरिएको छ। यो कम्पनीले विशेषगरी सहरी क्षेत्रमा तारको गुजुल्टो हटाउने र देशभर सूचना प्रविधिको पूर्वाधार विस्तार गर्ने मुख्य जिम्मेवारी लिनेछ। यस कदमले नेपालको सहरहरूको सौन्दर्य मात्र नबढाई सूचना प्रविधिको पहुँचलाई पनि आम नागरिकसम्म पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ, जुन विगतमा विभिन्न कारणले चुनौतीपूर्ण रहँदै आएको थियो। नेपाल विद्युत प्राधिकरण, जसको मुख्य जिम्मेवारी देशको विद्युत् आपूर्तिलाई सुचारु राख्नु हो, उसले अब डिजिटल पूर्वाधार निर्माणमा पनि सक्रिय भूमिका खेल्न लागेको छ, जसले यसको कार्यक्षेत्रलाई थप विस्तार गरेको छ।
काठमाडौंको आकाशमा तारको गुजुल्टो: एक दशक लामो समस्याको समाधानको आशा
काठमाडौं उपत्यकाका सडकहरूमा बिजुलीका पोलहरूमा मात्र होइन, सडक छेउका भवनहरूमा समेत तारहरूको जथाभावी लप्काले सहरको सौन्दर्य मात्र बिगारेको छैन, सुरक्षाका लागि पनि चुनौती थपेको छ। हावाहुरी चल्दा वा कुनै दुर्घटना हुँदा यी तारहरूले ठूलो क्षति पुर्याउने गरेको छ। यसलाई व्यवस्थित गर्न पटकपटक प्रयास भए पनि प्रभावकारी हुन सकेको थिएन। यसका लागि विभिन्न निकायबीच समन्वयको अभाव र कार्यान्वयनको सुस्तता प्रमुख बाधक थिए। नेपालमा सञ्चार र विद्युत् सेवा विस्तारका क्रममा पूर्वाधार निर्माणमा एकरूपता नहुँदा यस्तो समस्याले विकराल रूप लिएको हो, जसले गर्दा सहरको दृश्य मात्रै नभई दैनिक जनजीवनमा पनि अवरोध सिर्जना हुने गरेको छ। यो समस्या समाधानका लागि विगतमा विभिन्न समिति बनेका र प्रतिवेदनहरू पनि तयार भएका थिए, तर कार्यान्वयनको तहमा पुग्दा ती असफल भएका थिए।
अब ‘नेपाल डिजिटल पूर्वाधार कम्पनी’ले यस समस्यालाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्नेछ। यसको उद्देश्य केवल तार हटाउने मात्र नभई देशभर उच्च गतिको इन्टरनेट सेवा पुर्याउनु पनि हो। यसका लागि कम्पनीले आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्नेछ, जसमा अप्टिकल फाइबर बिछ्याउने काम पनि पर्नेछ। यसले परम्परागत तामाका तारहरूलाई प्रतिस्थापन गरी आधुनिक प्रविधिको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्नेछ, जसले डाटा ट्रान्सफरको गति र विश्वसनीयता दुवैमा सुधार ल्याउनेछ। यसअघि नेपालमा इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूले आफ्नै पूर्वाधार निर्माण गर्दा सहरको सौन्दर्यमा थप ह्रास आउने गरेको थियो, तर अब यो कम्पनीले एकीकृत योजनाका साथ काम गर्नेछ।
डिजिटल नेपालको सपना साकार पार्दै: पूर्वाधार विस्तार र प्रविधिको पहुँच
सरकारले घोषणा गरेको ‘डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क’लाई साकार पार्न यो कम्पनीले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले देशभर सूचना र सञ्चारको पहुँच बढाउनेछ, जसले शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र व्यापारजस्ता क्षेत्रमा ठूलो सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ। विशेषगरी दुर्गम क्षेत्रमा इन्टरनेटको पहुँच पुर्याउन सकिएमा त्यहाँका नागरिकले पनि राष्ट्रिय विकासको मूलधारमा जोडिन पाउनेछन्। नेपालको संविधानले नै प्रत्येक नागरिकलाई सूचनाको हकको ग्यारेन्टी गरेको छ, र यो कम्पनीको कार्यले सो हकलाई व्यवहारमा उतार्न मद्दत गर्नेछ। विगतमा दूरसञ्चार सेवाको विस्तार मुख्यतया शहरी क्षेत्रमा मात्र सीमित थियो, तर अब यो कम्पनीले देशव्यापी सञ्जाल निर्माणमा जोड दिनेछ।
यस कम्पनीको स्थापनाले नेपालको सूचना प्रविधि क्षेत्रमा नयाँ ढोका खोल्नेछ। यसले लगानी आकर्षित गर्न, रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्न र नेपाललाई डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ डोर्याउन मद्दत गर्नेछ। कम्पनीले निजी क्षेत्रका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूसँग सहकार्य गरेर काम गर्नेछ, जसले गर्दा सेवाको गुणस्तर बढ्ने र शुल्क घट्ने सम्भावना छ। नेपालमा विदेशी लगानी आकर्षित गर्नका लागि पनि एक बलियो र व्यवस्थित डिजिटल पूर्वाधार आवश्यक छ, जसले यस कम्पनीको भूमिकालाई झनै महत्वपूर्ण बनाउँछ। यसको सफल कार्यान्वयनले नेपाललाई दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा डिजिटल हबको रूपमा स्थापित गर्न पनि सहयोग पुर्याउनेछ।
जनतालाई के फाइदा हुन्छ? अव्यवस्थित तारको अन्त्य र द्रुत गतिको इन्टरनेटको युग
सर्वसाधारणका लागि यसको सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको अव्यवस्थित तारहरूको झन्झटबाट मुक्ति पाउनु हो। सडकहरू सफा र सुरक्षित हुनेछन्। त्यसैगरी, देशभर इन्टरनेटको पहुँच बढ्ने र यसको गति पनि तीव्र हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसले विद्यार्थीहरूलाई अनलाइन शिक्षा लिन, डाक्टरहरूसँग भिडियो परामर्श गर्न, सरकारी सेवाहरू अनलाइनबाटै लिन र आफ्नो व्यवसायलाई डिजिटल प्लेटफर्ममा लैजान सजिलो हुनेछ। नेपालमा हालैका वर्षहरूमा अनलाइन शिक्षाको महत्व बढेको छ, तर इन्टरनेटको कमजोर पहुँचले धेरै विद्यार्थीहरूलाई यसबाट वञ्चित बनाएको छ। यस कम्पनीको कार्यले त्यस्तो खाडल पुर्न मद्दत गर्नेछ।
अहिले पनि नेपालका धेरै ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेटको पहुँच छैन वा छ भने पनि गति अत्यन्तै सुस्त छ। यो कम्पनीको सक्रियताले ती क्षेत्रमा पनि गुणस्तरीय इन्टरनेट सेवा पुग्नेछ, जसले गर्दा डिजिटल विभाजन कम हुनेछ। यसले गर्दा ग्रामीण भेगका युवाहरूले पनि रोजगारीका नयाँ अवसरहरू प्राप्त गर्न सक्नेछन्, किनकि धेरैजसो नयाँ रोजगारीहरू अब डिजिटल प्लेटफर्ममा आधारित छन्। यसका अतिरिक्त, स्वास्थ्य सेवाको पहुँचमा पनि सुधार आउनेछ, जहाँ टाढाका बिरामीहरूले पनि विशेषज्ञ चिकित्सकको सल्लाह अनलाइनबाटै लिन सक्नेछन्।
अबको बाटो: प्रभावकारी कार्यान्वयन र डिजिटल नेपालको लक्ष्य
नेपाल विद्युत प्राधिकरणको यो कदमले देशलाई डिजिटल युगमा प्रवेश गराउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। अबको चुनौती भनेको यस कम्पनीलाई प्रभावकारी ढंगले सञ्चालन गर्नु, आवश्यक स्रोतसाधन उपलब्ध गराउनु र तोकिएका लक्ष्यहरू समयमै पूरा गर्नु हो। यदि यो कम्पनीले आफ्नो जिम्मेवारी सफलतापूर्वक निर्वाह गर्न सक्यो भने, नेपालले साँच्चै नै ‘डिजिटल नेपाल’ बन्ने सपना साकार पार्न सक्नेछ। यसका लागि सरकारको तर्फबाट आवश्यक नीतिगत र कानुनी सहयोग पनि निरन्तर हुनुपर्नेछ। यस कम्पनीको सफलताले भविष्यमा नेपालमा पूर्वाधार विकासका अन्य क्षेत्रहरूमा पनि यस्तै एकीकृत र व्यवस्थित दृष्टिकोण अपनाउन प्रेरणा दिनेछ।
आगामी दिनमा, ‘नेपाल डिजिटल पूर्वाधार कम्पनी’ले विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा भूमिगत केबल बिछ्याउने कामलाई प्राथमिकता दिनेछ, जसले सहरको सौन्दर्यलाई मात्र नबढाई हावाहुरी वा अन्य प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने क्षतिलाई पनि कम गर्नेछ। यसका साथै, कम्पनीले देशका सबै स्थानीय तहसम्म अप्टिकल फाइबर सञ्जाल विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ, जसले गर्दा सबै नागरिकले समान रूपमा उच्च गतिको इन्टरनेट सेवा प्राप्त गर्न सक्नेछन्। यसको सफल कार्यान्वयनले नेपालको आर्थिक विकासलाई पनि गति दिनेछ, किनकि डिजिटल पूर्वाधारले व्यापार, वाणिज्य र सेवा क्षेत्रमा नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्नेछ।
