अपडेट (13:30, 2026-10-03)
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयको नाम परिवर्तन भई अहिले स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय भएको छ। मन्त्रालयको पछिल्लो प्रतिवेदनअनुसार, २०८३ भदौ १८ गतेसम्म १२१ जनामा जापानी इन्सेफलाइटिसको सङ्क्रमण पुष्टि भएकोमा अहिले १३१ जना पुगेको छ। यसैगरी, सोही अवधिमा २६ जनाको मृत्यु भएकोमा अहिले २८ जना पुगेको छ।
स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयकी मन्त्री निशा मेहताले रोगको उच्च संक्रमणको मौसम जारी रहेकाले सङ्क्रमण अझ बढ्न सक्ने अपेक्षा गरेको बताउनुभएको छ। मन्त्रालयले कैलालीका घोडाघोडी, धनगढी र लम्कीचुहा नगरपालिकामा ३० वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिहरूलाई खोप लगाउने तयारी पूरा गरेको छ।
झापा जिल्लाभर खोप अभियान २०८३ भदौ २१ गते (सेप्टेम्बर २१, २०२६) देखि सुरु गर्ने योजना रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ। नियमित खोप कार्यक्रमअन्तर्गत १२ महिनाका बालबालिकालाई जापानी इन्सेफलाइटिसविरुद्धको खोपको एक मात्रा दिइन्छ, तर पहिलो मात्रा छुटेमा पाँच वर्षसम्म पनि खोप लगाउन सकिने व्यवस्था रहेको राइजिङ नेपाल दैनिकले उल्लेख गरेको छ।
सन् २०२६ मा जापानीज इन्सेफलाइटिसबाट १३१ जना सङ्क्रमित, २८ को मृत्यु।
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयअन्तर्गतको परिवार कल्याण महाशाखाका अनुसार, हालसम्म एक हजार ३७२ जनामा एक्युट इन्सेफलाइटिस सिन्ड्रोम (एईएस) देखिएकोमा १३१ जनामा जेई पुष्टि भएको हो। यो सङ्क्रमण नेपालका ३७ जिल्लाका ९० स्थानीय तहमा फैलिएको छ।
महाशाखाको प्रतिवेदनअनुसार, सङ्क्रमितमध्ये ८७ प्रतिशतले जेईविरुद्धको खोप लगाएका थिएनन्। यो रोग विशेषगरी धानखेत तथा सुँगुर फार्मको आसपास बस्ने र कृषि पेसामा संलग्न व्यक्तिहरूमा बढी देखिएको छ।
सरकारले जेई प्रभावित जिल्लाहरूमा खोप अभियान सञ्चालन गरिरहेको छ। झापाका सबै स्थानीय तह तथा कैलालीका घोडाघोडी, धनगढी र लम्कीचुहा नगरपालिकामा यो अभियान जारी छ। अभियानमा ३० वर्ष वा सोभन्दा माथिका व्यक्तिहरू र स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई लक्षित गरिएको छ। हालसम्म कैलालीमा एक लाख ११ हजार ७९० जना र झापामा तीन लाख ४६ हजार ७७७ जनाले जेईविरुद्धको खोप लगाइसकेका छन्।
परिवार कल्याण महाशाखाका प्रमुख डा. ओम अर्यालले जापानीज इन्सेफलाइटिसबाट बच्न खोप लगाउनुका साथै लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिन आग्रह गरेका छन्। उनले घर बाहिर निस्कँदा पूरा बाहुला भएका लुगा लगाउन, घरको झ्यालढोकामा जाली राख्न, पानी जम्ने ठाउँमा लामखुट्टे वृद्धि हुने भएकाले घर वरिपरि पानी जम्ने खाल्डाखुल्डी पुर्न र लामखुट्टे भगाउने धूप वा मलमको प्रयोग गर्न सुझाव दिएका छन्।
खोप अभियानको हालको प्रगति, यसमा देखिएका चुनौतीहरू र तिनको समाधानका उपायहरूबारे थप विस्तृत जानकारी अझै उपलब्ध छैन। जापानीज इन्सेफलाइटिसको मौसमी प्रवृत्ति र दीर्घकालीन नियन्त्रण योजनाबारे पनि थप जानकारी आउन बाँकी छ।
