काठमाडौंको मुटुमा रहेको खुलामञ्च नेपाली कांग्रेसको १५औं महाधिवेशनको बहानामा राजनीतिक जुहारीको केन्द्र बनेको छ। तर, सप्तरी र धनुषासहित देशभरबाट आफ्नो सपना र सङ्घर्ष बोकेर राजधानी छिरेका ‘भुइँमान्छे’ हरूका लागि यो स्थलको वास्तविक महत्त्व भने ओझेलमा परेको छ।
लामो समयपछि राजनीतिक कार्यक्रमका लागि प्रयोगमा आएको खुलामञ्चलाई लिएर नेपाली कांग्रेसका सभापति गगन थापा र प्रधानमन्त्री बालेन शाहबीच सामाजिक सञ्जाल र मञ्चबाटै भनाभन चलेको छ। नेताहरूले खुलामञ्चलाई आफ्नो राजनीतिक विरासत वा प्रशासनिक सफलताको ‘ट्रफी’ बनाउन खोज्दैछन्।
महाधिवेशनको मञ्चबाट सभापति थापाले वर्तमान सरकारप्रति कटाक्ष गर्दै ‘हामीलाई देशभर खुलामञ्च चाहिएको छ, संसद् र सिंहदरबार पनि खुला हुनुपर्छ’ भन्दै अभिव्यक्ति दिएका थिए। उनको भाषण सकिन नपाउँदै प्रधानमन्त्री शाहले फेसबुकमार्फत व्यङ्ग्यात्मक जवाफ फर्काए। प्रधानमन्त्री शाहले ‘धन्न खुलामञ्च बनाइएछ, कार्यक्रम गरेर गाली गर्न पाएका छन्’ भन्दै लेखेका थिए।
यो भनाभनसँगै अहिले अनलाइन र चोक–चियापसलमा ‘खुलामञ्च कसले जोगायो?’ भन्ने बहस सुरु भएको छ। शाह समर्थकहरू उनी प्रधानमन्त्री भएपछि खुलामञ्चलाई अतिक्रमण र अव्यवस्थाबाट मुक्त गराएको जस उनैलाई दिन्छन्। अर्को पक्षले भने खुलामञ्च सयौं वर्ष पुरानो टुँडिखेलको इतिहाससँग जोडिएको र यो कसैको निजी उपलब्धि नभएको तर्क गरिरहेको छ।
मधेसका युवादेखि कर्णालीका आमासम्मको साझा चौतारी
नेताहरूको जुहारी र जस लिने होडबाजीभन्दा पर, खुलामञ्च काठमाडौंको मात्र सम्पत्ति होइन। यो मेचीदेखि महाकालीसम्मका भुइँमान्छेहरूको साझा चौतारी हो, जहाँ उनीहरूले आफ्नो पीडा र सङ्घर्ष पोख्ने ठाउँ पाउँछन्।
सप्तरी वा धनुषाबाट नागरिकता र पहिचानको लडाइँ लड्न काठमाडौं छिरेका मधेसी युवाका लागि खुलामञ्च पहिलो आश्रयस्थल बन्ने गरेको छ। कर्णालीबाट न्याय माग्न पैदल हिँडेर आउने आमाहरूका लागि यो विश्रामस्थल हो। खाडी जान भिसाको लाइनमा बस्दा थाकेर सुस्ताउने सुदूरपश्चिमको युवा होस् वा अधिकार माग्न आन्दोलन गर्ने मजदुर, सबैको पसिना यो मञ्चको माटोमा मिसिएको छ।
नेताहरूले खुलामञ्चबाट भाषण गरेर सत्ताको भर्याङ चढे होलान्, तर गरिब र निमुखाका लागि यो मञ्च सधैँ आफ्नो पीडा पोख्ने र कहिलेकाहीँ एक छाक खाना खाने ‘आफ्नै घरको आँगन’ बनेको छ। यसले राजधानीमा आउने हरेक नेपालीलाई एक किसिमको भावनात्मक र भौतिक सहारा प्रदान गर्दै आएको छ।
खुलामञ्चको वास्तविक अर्थ र राष्ट्रिय महत्त्व
खुलामञ्चको वास्तविक महत्त्व यसको ऐतिहासिकता र देशभरका नागरिकका लागि यसले बोकेको प्रतीकात्मक अर्थमा निहित छ। यो कुनै एक पार्टी वा व्यक्तिको पेवा नभई मधेस, पहाड र हिमालबाट काठमाडौं खाल्डोमा आफ्नो सपना र सङ्घर्ष बोकेर आउने हरेक नेपालीको साझा सास हो।
यसको संरक्षण र व्यवस्थापनमा सबैको योगदान हुनुपर्छ, तर यसलाई राजनीतिक दाउपेचको विषय बनाउँदा यसको वास्तविक मर्म र भुइँमान्छेका लागि यसको महत्त्वलाई अवमूल्यन गरिन्छ। आगामी दिनमा यसको गरिमालाई कायम राख्दै सबै नागरिकको पहुँच सुनिश्चित गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
