ताजा अपडेट: कोरला नाकामा पाँच सयभन्दा बढी कन्टेनर अलपत्र, सडक खुल्न अझै एक साता लाग्ने
मुस्ताङका स्याउ किसान नीरज तुलाचनको वर्षभरिको मेहनत बोटमै कुहिन थालेको छ। दसैँअघि स्याउ बिक्री हुने मुख्य समयमा बेनी–जोमसोम सडक अवरुद्ध हुँदा थासा गाउँपालिका–१ टुकुचास्थित आईपीएम एप्पल फार्मका सञ्चालक तुलाचनले टिपेर बजार पठाउन तयार गरेका स्याउ बगैँचामै थुप्रिएका छन्। ‘स्याउ टिपौँ, बजार लैजाने बाटो छैन,’ तुलाचनले भने, ‘यस्तो अवस्थामा स्याउको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने चिन्ता बढेको छ।’
मुस्ताङका पाँचवटै स्थानीय तहका स्याउ किसानले अहिले यस्तै मर्का खेपिरहेका छन्। बाढी, पहिरो र नदी कटानका कारण सडक अवरुद्ध हुँदा टिप्न ठिक्क बेला भएका स्याउ बजार पुग्न पाएका छैनन्। बगैँचामा पाकेका स्याउ बोटमै झर्न थालेका छन् भने टिपेर राखिएका स्याउ कुहिन थालेका छन्।
वारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिका–४ तिरीका किसान कान्छा गुरुङका अनुसार मुस्ताङको ८० प्रतिशतभन्दा बढी स्याउ अझै बजार पठाउन बाँकी छ। तीजअघि केही स्याउ बजार पठाइए पनि ठूलो परिमाणमा स्याउ बगैँचामै अड्किएको छ। सडक खुलेपछि एकैपटक ठूलो परिमाणमा स्याउ बजार पुग्दा मूल्य घट्न सक्ने जोखिमसमेत रहेको गुरुङले बताए।
घरपझोङ गाउँपालिका–५ ढुम्बाका किसान योन्तेन गुरुङले बेनी–जोमसोम सडक तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन आयोजनाले तीव्र गतिमा काम गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। सडक अवरुद्ध हुँदा मुस्ताङको पर्यटनसँगै कृषि क्षेत्रसमेत प्रभावित भएको उल्लेख गर्दै उनले स्याउ किसानलाई थप क्षति हुन नदिन राज्यका सबै संयन्त्र परिचालन गरी सडक खुलाउनुपर्नेमा जोड दिए।
वारागुङ मुक्तिक्षेत्र–४ तिरीका किसान नर्वु गुरुङले सडक सञ्चालन नहुँदा परम्परागत जातका स्याउ बोटमै पाकेर झर्न थालेको उनले बताए। विद्युत् प्रसारणसम्बन्धी समस्या र सडक अवरोधका कारण टिपेर राखिएका पाँच ट्रक स्याउ बजार पठाउन नसकिएको उनको भनाइ छ। लामो समयसम्म राख्दा ती स्याउ कुहिएर नोक्सान हुने जोखिम बढेको छ।
कालीगण्डकीले बगायो बेनी–जोमसोम सडक: ५५ स्थानमा अवरोध
बेनी–जोमसोम सडक असोज ८ देखि ११, २०८३ सम्मको अविरल वर्षापछिको बाढीपहिरोले ५५ स्थानमा अवरुद्ध भएको थियो। तीमध्ये १० स्थानमा कालीगण्डकी नदीले सडक कटान गरी बगाएको थियो। सडक अवरोधका कारण ढुवानीमा समस्या भएपछि असोज १९ गते पाँचवटै स्थानीय तहका किसान तथा व्यापारीको समूहले प्रमुख जिल्ला अधिकारी अजिता शर्मासमक्ष सडक तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन माग गरेको थियो।
सडक विभाग र निर्माण व्यवसायीले १५ वटा एक्साभेटर, १२ वटा टिप्पर र १५ वटा लोडरसहित जनशक्ति परिचालन गरी मर्मत कार्य गरिरहेका छन्। दुर्गम क्षेत्रमा इन्धन ढुवानीका लागि ड्रोनको समेत प्रयोग गरिएको छ, जसबाट असोज १९ गतेसम्म छ पटकको उडानबाट चार सय लिटर डिजेल कटान क्षेत्र पार गराइएको थियो। यद्यपि, म्याग्दीको रघुगंगा गाउँपालिका–२ बैसरीमा असोज २१ गते बिहान फेरि लेदोमाटोसहितको पहिरो खसेपछि सडक खण्ड पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ।
२०२ किलोमिटर लामो बेनी–जोमसोम–कोरला सडक परियोजना २०७३/०७४ आर्थिक वर्षमा २ लेनको कालोपत्रे र ग्राभेल बनाउन सुरु भएको थियो। कालीगण्डकी नदीको कटानले रघुगंगा गाउँपालिका–२ र ३ क्षेत्रमा सडकको ठूलो भाग ध्वस्त भएको छ। रसुवा र तातोपानी नाका बन्द रहेकाले चीनसँगको व्यापारका लागि कोरला नाका महत्वपूर्ण बनेको र यसलाई छिटो सञ्चालनमा ल्याउन सरकारले उच्च प्राथमिकताका साथ काम गरिरहेको छ।
स्याउको बजार मूल्यमा भारी गिरावट: करोडौंको क्षति अनुमान
सडक अवरुद्धका कारण कोरला क्षेत्रमा करिब ५०० कन्टेनर र सडकका विभिन्न खण्डमा थप २०० कन्टेनर रोकिएका छन्। यसले मुस्ताङको स्याउको बजार मूल्यमा समेत उतारचढाव ल्याएको छ। असोज ७, २०८३ मा कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिको मूल्यसूचीमा मुस्ताङको स्याउ प्रतिकिलो रु १३० देखि १६० मात्रै देखिए पनि बजारमा भने प्रतिकिलो रु ४०० हाराहारीमा किनबेच भइरहेको थियो। तर, असोज २१, २०८३ मा सडक अवरुद्ध भएपछि मुस्ताङको स्याउको बजार मूल्य प्रतिकिलो रु २०० देखि २५० मा झरेको छ।
मुस्ताङमा स्याउ खेतीमा किसानको लगानी र मेहनत बढ्दै गएको छ। २०८२ सालमा मुस्ताङमा उच्च घनत्वको (हाइब्रिड) स्याउ उत्पादन अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब १० प्रतिशतले वृद्धि भई १३७५ मेट्रिक टन पुगेको थियो। २०८१ सालमा मुस्ताङबाट करिब ७,३३० मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन भएको थियो र रु ९२ करोडभन्दा बढीको स्याउ निर्यात भएको थियो। जलवायु परिवर्तन र वातावरणीय औसत तापमान वृद्धिका कारण उपल्लो मुस्ताङमा समुद्री सतहको करिब चार हजार मिटरसम्मको उचाइमा पनि स्याउ खेती फस्टाउन थालेको छ।
बेनी–जोमसोम–कोरला सडक योजनाका प्रमुख तेजस्वी शर्माका अनुसार म्याग्दीको रघुगङ्गा गाउँपालिका–२ कुनौटादेखि अन्नपूर्ण गाउँपालिकाको केन्द्र पोखरेबगर खण्डको करिब १२ किलोमिटर दूरीमा मर्मत कार्य तीव्र गतिमा भइरहेको छ। उनले आगामी सोमबार (अक्टोबर १२, २०२६) सम्म सवारीसाधन सञ्चालन गर्न सकिने गरी काम अघि बढाइएको बताए। यस्तै, सङ्घीय सडक सुपरीवेक्षण आयोजना पोखराका प्रमुख नरेन्द्र सुवेदीले यसै साताभित्र सडक मर्मत सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको बताएका छन्। यसपटकको विपद्ले पुर्याएको क्षतिका कारण सडक पुनर्निर्माणका लागि सडक विभागले रु तीन अर्ब लाग्ने प्रारम्भिक अनुमान गरेको छ।
