कालीगण्डकी करिडोर अवरुद्ध भएपछि जोमसोम उडान दोब्बर, मुस्ताङ यात्रामा चुनौती

कालीगण्डकी करिडोरको बेनी–जोमसोम–कोरला खण्ड बाढीपहिरोले अवरुद्ध भएपछि पोखरा–जोमसोम हवाई उडान दोब्बरले बढेको छ, जसले मुस्ताङ यात्रामा हवाई मार्गको बाध्यता सिर्जना गरेको छ।

बाढीपहिरोले कालीगण्डकी करिडोर अवरुद्ध

२०८३ असोज ८ देखि ११ गतेसम्म (सेप्टेम्बर २४ देखि २७, २०२६) को अविरल वर्षा र बाढीपहिरोले कालीगण्डकी करिडोरको बेनी–जोमसोम–कोरला खण्ड अवरुद्ध गरेको थियो। कालीगण्डकी नदीको कटान र पहिरोले २०२ किलोमिटर लामो यस सडकको ४६ ठाउँमा क्षति पुगेपछि यातायात पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ।

जोमसोम विमानस्थलका प्रमुख विश्वराज शर्माका अनुसार सडक अवरुद्ध भएपछि मुस्ताङ आउजाउ गर्ने यात्रुको चाप हवाई मार्गमा बढेको छ। यसअघि दैनिक अधिकतम पाँच वटा उडान हुने यस रुटमा अहिले तारा एयर र समिट एयरले दैनिक सात वटा उडान गरिरहेका छन्।

यात्रु तथा तीर्थयात्रीलाई हवाई मार्गको बाध्यता

सडक अवरुद्ध भएपछि दैनिक २०० भन्दा बढी पर्यटक हवाई मार्गबाट मुस्ताङ प्रवेश गरिरहेका छन्। सोह्र श्राद्धको अवधिमा पितृ तर्पणका लागि मुस्ताङ जाने नेपाली तीर्थयात्रीहरू पनि हवाई सेवा प्रयोग गर्न बाध्य भएका छन्। असोज ११ गतेबाट सुरु भएको सोह्र श्राद्ध असोज २४ गतेसम्म चल्नेछ।

मुक्तिनाथ मन्दिर हिन्दु र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीका लागि महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल भएकाले यहाँ दैनिकजसो विभिन्न कम्पनीका चार्टर्ड हेलिकप्टरबाट पनि तीर्थयात्रीहरू आउने गरेका छन्। पछिल्लो समय भारतमा गर्मी बिदा र नेपालमा सार्वजनिक बिदाका कारण सेप्टेम्बर २०२६ मा मुक्तिनाथमा तीर्थयात्रीको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको थियो, जहाँ चार दिनमा ५०,००० भन्दा बढी भक्तजनले दर्शन गरेका थिए।

यद्यपि, हवाई सेवा बढे पनि मुस्ताङमा पर्यटक गतिविधि भने सामान्य नै रहेको छ। आपत्कालीन र चार्टर्ड उडानबाहेक नियमित उडानबाट आउने यात्रु र पदयात्रा मार्गबाट आउने पर्यटक मात्र मुस्ताङ पुगिरहेका छन्। पोखरा–जोमसोम हवाई सेवा दैनिक बिहान ११ बजेसम्म मात्र सञ्चालन हुन्छ किनभने त्यसपछि तीव्र हावाहुरी चल्ने गर्छ।

राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामा बारम्बारको चुनौती

कालीगण्डकी करिडोर भारत र चीनलाई जोड्ने सबैभन्दा छोटो राष्ट्रिय गौरवको आयोजना हो। यस करिडोरको बेनी–जोमसोम खण्डको निर्माण आर्थिक वर्ष २०७३/७४ (सन् २०१६/१७) देखि सुरु भएको थियो। निर्माण सुरु भएको लामो समय बितिसक्दा पनि यो आयोजनाको प्रगति ६५ देखि ८५ प्रतिशतको हाराहारीमा मात्र छ।

बजेटको अपर्याप्तता, नाकाबन्दी, भूकम्प, कोभिड–१९ को प्रभाव र वर्षायाममा आउने बाढीपहिरोले सडकमा बारम्बार क्षति पुर्‍याउँदा निर्माण कार्यमा ढिलाइ भएको छ। बेनी–जोमसोम सडक खण्ड वर्षायाममा बाढी र पहिरोका कारण बारम्बार अवरुद्ध हुने गरेको छ, जसले मुस्ताङको जनजीवन र पर्यटनमा प्रत्यक्ष असर पार्छ।

सडक मर्मत र दीर्घकालीन समाधानको खोजी

अवरुद्ध सडक खुलाउन बेनी–जोमसोम सडक मर्मत कार्य दुवैतर्फबाट तीव्र पारिएको छ। जोमसोमदेखि म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–२ तातोपानीसम्म सडक मर्मत भई सवारीसाधन सञ्चालनयोग्य बनाइएको छ। यस्तै, बेनीतर्फबाट रघुगंगा गाउँपालिका–३ तिल्केनीचौरसम्म एकतर्फी यातायात सञ्चालनमा आएको छ।

सडक आयोजनाका प्रमुख तेजश्वी शर्माका अनुसार उपकरण र जनशक्ति परिचालन गरी सडक खुलाउने प्रयास भइरहेको छ। तर, म्याग्दी खण्डमा मर्मतका लागि इन्धन अभाव मुख्य चुनौती बनेको छ। कालीगण्डकी करिडोर आयोजना सम्पन्न हुने अवधि आर्थिक वर्ष २०८३/८४ (सन् २०२६/२७) सम्म पुर्‍याइएको छ। सडक पूर्ण रूपमा कहिलेसम्म सञ्चालनमा आउनेछ भन्ने निश्चित मिति अझै खुलेको छैन। भविष्यमा बाढीपहिरोबाट जोगाउन दीर्घकालीन उपायबारे पनि स्पष्ट योजना सार्वजनिक भएको छैन।