त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) ले लामो समयदेखि अस्तव्यस्त रहेको आफ्नो परीक्षा प्रणालीलाई सुधार्ने अभियान थालेको छ। अब तीन दशकअघिदेखि परीक्षा दिन नपाएका विद्यार्थीले पनि मौका पाउने भएका छन्। यो कदमले त्रिविको शैक्षिक पात्रोलाई नियमित गर्ने र विद्यार्थीको भविष्यलाई सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालको उच्च शिक्षाको सबैभन्दा पुरानो र ठूलो संस्थाको रूपमा, त्रिविले सधैं देशका लाखौं विद्यार्थीको शैक्षिक यात्रामा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, तर विगतका वर्षहरूमा यसको परीक्षा प्रणालीमा देखिएको ढिलासुस्तीले हजारौं विद्यार्थीको भविष्य अन्योलमा पारेको थियो। यस सुधारको घोषणाले विद्यार्थी समुदायमा मात्र नभई समग्र शैक्षिक क्षेत्रमा पनि आशाको किरण जगाएको छ।
परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयको सक्रियताले शैक्षिक पात्रो लयमा
त्रिवि परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले शैक्षिक पात्रोलाई लयमा ल्याउनका लागि विभिन्न परीक्षालाई धमाधम सञ्चालन गरिरहेको छ। कार्यालयका परीक्षा नियन्त्रक लक्ष्मण पौडेलका अनुसार, आगामी साउनदेखि नियमित शैक्षिक पात्रोअनुसार परीक्षा सञ्चालन गर्नका लागि अहिले रोकिएका परीक्षालाई प्राथमिकता दिइएको छ। यसका लागि कार्यालयले दिनरात काम गरिरहेको छ, जसले गर्दा विद्यार्थीहरूले अब आफ्नो पढाइको अन्तिम चरणमा पुग्न सहज हुनेछ। नेपालको सन्दर्भमा, त्रिविको परीक्षा प्रणालीमा हुने ढिलाइले विद्यार्थीको पढाइ मात्र रोकिँदैन, यसले उनीहरूको रोजगारीको अवसरलाई पनि प्रत्यक्ष असर पार्छ, किनकि धेरैजसो रोजगारीका लागि स्नातक वा स्नातकोत्तर तहको प्रमाणपत्र आवश्यक पर्छ।
‘हामी अहिले अनियमित भएका शैक्षिक पात्रोलाई सुधार्नका लागि महिनामा तीनदेखि चार प्रकारका परीक्षा लिइरहेका छौँ,’ पौडेलले भने। यो प्रयासले त्रिविको परीक्षा प्रणालीमा देखिएको ढिलासुस्तीलाई सम्बोधन गर्ने विश्वास गरिएको छ। यसको अर्थ हो कि त्रिवि अब केवल परीक्षा लिने प्रक्रियालाई मात्र गति दिइरहेको छैन, बल्कि यसले विद्यार्थीहरूको शैक्षिक प्रगतिलाई पनि तीव्र गतिमा अघि बढाउन मद्दत गर्नेछ। यस किसिमको सक्रियताले त्रिवि जस्तो प्रतिष्ठित संस्थाको कार्यक्षमतामा सुधार ल्याउनुका साथै यसमाथिको जनविश्वास पनि बढाउनेछ।
- त्रिविले शैक्षिक पात्रो सुधार्न परीक्षा प्रणालीमा सुधार ल्याएको छ।
- २०५३ सालदेखिका रोकिएका मौका परीक्षाहरू पनि सञ्चालन गरिनेछन्।
- असारसम्ममा यी परीक्षा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
- महिनामा तीनदेखि चार प्रकारका परीक्षा लिने गरी कार्ययोजना बनाइएको छ।
- यसले विद्यार्थीको शैक्षिक भविष्यलाई सहज बनाउने अपेक्षा छ।
- यो सुधारले त्रिविको परीक्षा प्रणालीमा देखिएको दशकौं पुरानो समस्यालाई सम्बोधन गर्नेछ।
- विद्यार्थीहरूले अब आफ्नो अध्ययनको अन्तिम नतिजा छिटो प्राप्त गर्न सक्नेछन्, जसले उनीहरूको करियर योजनालाई बलियो बनाउनेछ।
तीन दशकपछिको अवसर: २०५३ सालदेखिका विद्यार्थीलाई राहत
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के हो भने, २०५३ सालदेखिका मौका परीक्षा पनि यसै असारसम्ममा सम्पन्न गर्ने गरी तयारी भइरहेको छ। यसको अर्थ, झन्डै ३० वर्षअघि परीक्षा दिन नपाएका वा छुट भएका विद्यार्थीहरूले पनि अब मौका पाउने भएका छन्। यो त्रिविको इतिहासमा एक महत्वपूर्ण कदम हो, जसले विगतका त्रुटिहरूलाई सच्याउने प्रयास गरेको छ। नेपालको संविधानले पनि प्रत्येक नागरिकलाई शिक्षाको हक सुनिश्चित गरेको छ, र यस सन्दर्भमा त्रिविको यो कदमले धेरै विद्यार्थीहरूलाई उनीहरूको शैक्षिक अधिकार प्रयोग गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ। यस्तो ढिलाइले गर्दा धेरै विद्यार्थीहरूले आफ्नो पढाइ बीचमै छाड्नुपरेको वा विदेश जानुपरेको थियो, जसले देशको बौद्धिक सम्पदामा पनि कमी ल्याएको थियो।
यो अवसर विशेष गरी ती विद्यार्थीहरूका लागि अमूल्य छ जसले विभिन्न कारणले गर्दा आफ्नो परीक्षा दिन पाएका थिएनन्। यसमा स्वास्थ्य समस्या, आर्थिक कठिनाइ, वा विश्वविद्यालयको आन्तरिक समस्याहरू जस्ता विभिन्न कारणहरू समावेश हुन सक्छन्। अब उनीहरूले आफ्नो अध्ययनलाई पूर्णता दिने र त्रिविको प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने मौका पाउनेछन्, जसले उनीहरूको व्यक्तिगत र व्यावसायिक जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। यस किसिमको समावेशी कदमले त्रिविलाई अझ बढी विद्यार्थी-मैत्री संस्थाको रूपमा स्थापित गर्नेछ।
विद्यार्थीको भविष्यमा कस्तो असर पर्छ? अनिश्चितताको अन्त्य
त्रिविको यो कदमले हजारौं विद्यार्थीको भविष्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्नेछ। लामो समयदेखि परीक्षा दिन नपाउँदा वा शैक्षिक पात्रोको अनिश्चितताले गर्दा धेरै विद्यार्थीको पढाइ र करियरमा बाधा पुगेको थियो। अब नियमित परीक्षा प्रणाली लागू भएपछि उनीहरूले आफ्नो पढाइ पूरा गर्न र रोजगारीको खोजीमा अघि बढ्न सहज हुनेछ। यसले समग्रमा त्रिविको साख उकास्न पनि मद्दत गर्नेछ। उदाहरणका लागि, एक विद्यार्थी जसले २०५० को दशकमा आफ्नो स्नातक तहको परीक्षा दिनुपर्थ्यो तर विभिन्न कारणले छुट्यो, उसले अब आफ्नो पढाइ पूरा गरेर आफ्नो क्षेत्रमा नयाँ अवसरहरू खोज्न सक्नेछ।
यस सुधारले विद्यार्थीहरूमा व्याप्त निराशा र अनिश्चिततालाई पनि कम गर्नेछ। जब विद्यार्थीहरूलाई थाहा हुन्छ कि उनीहरूको परीक्षा समयमै हुनेछ र नतिजा पनि छिट्टै आउनेछ, उनीहरूले आफ्नो पढाइमा बढी ध्यान केन्द्रित गर्न सक्छन् र भविष्यको लागि योजना बनाउन सक्छन्। यसले नेपालको युवा जनशक्तिलाई थप सक्षम र उत्पादक बनाउन पनि योगदान पुर्याउनेछ। यसका अतिरिक्त, यस कदमले त्रिविबाट प्राप्त हुने प्रमाणपत्रको मूल्य र विश्वसनीयतालाई पनि बढाउनेछ, जसले गर्दा देशको उच्च शिक्षा प्रणालीमाथिको विश्वास पुनर्जीवित हुनेछ।
त्रिविको शैक्षिक पात्रो नियमितताको यात्रा: आगामी दिनमा के होला?
परीक्षा नियन्त्रक पौडेलले आगामी साउनदेखि त्रिवि पूर्ण रूपमा नियमित शैक्षिक पात्रोमा फर्कने दाबी गरेका छन्। यसका लागि आवश्यक सबै तयारी भइरहेको र विद्यार्थीले अब समयमै परीक्षा दिन पाउने वातावरण सिर्जना गरिने उनको भनाइ छ। यो सुधारले त्रिविलाई शैक्षिक गुणस्तरमा अगाडि बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसको अर्थ हो कि अब त्रिविले नयाँ शैक्षिक सत्रको सुरुवात र अन्त्यलाई समयमै निर्धारण गर्न सक्नेछ, जसले विद्यार्थीहरूलाई आफ्नो पढाइको अन्त्यपछि थप उच्च शिक्षा वा रोजगारीका लागि तयारी गर्न पर्याप्त समय दिनेछ।
आगामी साउनदेखि त्रिवि पूर्ण रूपमा नियमित शैक्षिक पात्रोमा फर्कने यो घोषणाले विद्यार्थी समुदायमा ठूलो उत्साह ल्याएको छ। यसको सफल कार्यान्वयनले त्रिविलाई मात्र होइन, समग्र नेपाली उच्च शिक्षा क्षेत्रलाई पनि नयाँ उचाइमा पुर्याउन सक्नेछ। यसका लागि त्रिवि प्रशासन, परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय, र सम्बद्ध क्याम्पसहरूबीच समन्वय र प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक पर्नेछ। यदि यो योजना सफल भएमा, यसले नेपालमा उच्च शिक्षाको गुणस्तर सुधार गर्न र विद्यार्थीहरूलाई विश्वव्यापी बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न योग्य बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। यसले त्रिवि जस्तो पुरानो संस्थालाई आधुनिकीकरणको दिशामा अघि बढाउने संकेत पनि गर्दछ।