बाढीले एक हजारभन्दा बढी शव र सयौँ मानव अङ्ग फेला पारेको छ। क्षतविक्षत अवस्थाका ती शव पहिचान गर्न प्रहरीलाई चुनौती थपिएको छ। उद्धार तथा खोजीसँगै बेपत्ताको खोजी, खाली घरको सुरक्षा र गलत सूचना नियन्त्रणको जिम्मेवारी पनि प्रहरीमा छ।
केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता प्रहरी नायव महानिरीक्षक (डीआईजी) अविनारायण काफ्लेका अनुसार ४,६०० भन्दा बढी व्यक्ति हराएको विवरण प्रहरीमा दर्ता छ। धेरै शव क्षतविक्षत भएकाले आफन्तले पहिचान गर्न सकेका छैनन्।
प्रहरीले रसुवाको टिमुरे, नुवाकोटको देवीघाटसम्म उद्धार र खोजी अभियान चलाएको थियो। बाढीले कतिपय प्रहरी युनिटलाई सम्पर्कविहीन बनायो। सञ्चार सम्पर्क विच्छेद भएपछि विशेष टोलीले सेवा पुनःस्थापना गर्यो। सुरुमा दर्जनौँ प्रहरी कर्मचारी हराएका थिए, तीमध्ये २५ जनाको खोजी जारी छ।
प्रहरी प्रधान कार्यालयमा बसेको आकस्मिक बैठकले उद्धार कार्यलाई प्रभावकारी बनायो। डीआईजीको नेतृत्वमा विपद् उद्धार, सूचना, समन्वय तथा व्यवस्थापन केन्द्र सञ्चालनमा छ। करिब ५० प्रहरी कर्मचारी सिफ्टमा काम गर्छन्। बेपत्ता व्यक्ति, शव व्यवस्थापन, उद्धार, खोजी, समन्वय, परिचालन र सामाजिक सञ्जाल अनुगमनका लागि छुट्टाछुट्टै डेस्क छन्।
सेना, प्रहरी र सुरक्षा निकायको समन्वयमा हेलिकप्टरमार्फत उद्धार भइरहेको छ। प्रहरीले सञ्चार टोली, ड्रोन, तालिमप्राप्त कुकुर, मेडिकल टोली र सडक व्यवस्थापन जनशक्ति परिचालन गरेको छ।
क्षतविक्षत शव पहिचान प्रहरीका लागि कठिन काम हो। प्रहरीले शव फेला पर्नेबित्तिकै प्रकृति मुचुल्का, शव जाँच मुचुल्का, फोटो, भिडियो र फिंगरप्रिन्ट संकलन गर्छ। प्रत्येक शव र मानव अङ्गलाई छुट्टाछुट्टै नम्बर र ट्याग दिई अभिलेख राखिएको छ।
फरेन्सिक चिकित्सक र अनुसन्धान अधिकृतको समन्वयमा डीएनए नमुना संकलन गरी प्रोफाइलिङ भइरहेको छ। बाढी प्रभावित जिल्लाका अस्पतालमा फरेन्सिक चिकित्सक परिचालन गरिएको छ।
पहचान हुन नसकेका शव र मानव अङ्गको पहिचानका लागि प्रहरीले नजिकका आफन्तको डीएनए नमुना संकलन गरिरहेको छ। आमा–बुवा वा छोराछोरीले नेपाल प्रहरी अस्पतालमा रगतको नमुना दिन सक्छन्। शवको डीएनए र आफन्तको डीएनए प्रोफाइल मिलाएर पहिचान गरिनेछ।
विदेशमा रहेका आफन्तले सम्बन्धित देशबाटै डीएनए परीक्षण गराएर डीभीआई फाराममार्फत नेपाल प्रहरीसँग समन्वय गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।
ठूलो संख्यामा शव आएपछि अस्पताल र शवगृहको क्षमताभन्दा बढी शव जम्मा भएका थिए। चितवन, नवलपरासी, कपिलवस्तु, पोखरा लगायतका स्थानमा शव व्यवस्थापन गर्नुपरेको थियो।
लामो समय शव राख्दा कुहिने र स्वास्थ्य तथा वातावरणीय जोखिम बढ्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास, आईसीआरसी मापदण्ड र कानुनलाई आधार बनाएर शव व्यवस्थापन गरिएको छ। कतिपय स्थानमा शवलाई सुरक्षित रूपमा जमिनमुनि व्यवस्थापन गरिएको छ। ट्यागिङ, नम्बरिङ, साइट प्लान र जीपीएस विवरण सुरक्षित राखिएको छ।
डीएनए परीक्षणका लागि नेपाल प्रहरी केन्द्रीय प्रहरी विधि विज्ञान प्रयोगशाला र राष्ट्रिय विधि विज्ञान प्रयोगशाला खुमलटारमा चाप बढेको छ। यसलाई सहज बनाउन हेटौँडास्थित बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालयमा फरेन्सिक संरचना स्थापना गर्ने तयारी भइरहेको छ।
