पर्साको वीरगन्ज नाकाबाट पछिल्लो डेढ महिनाको अवधिमा १८ हजार ७ सय टन रासायनिक मल नेपाल भित्रिएको छ। कृषि सामग्री कम्पनी प्रादेशिक कार्यालय वीरगन्जका अनुसार, यसमध्ये ११ हजार ६३० टन युरिया र ७ हजार ८५ टन डीएपी मल रहेको छ।
भारत सरकारसँगको जीटूजी (सरकार–सरकार) प्रक्रियामार्फत खरिद गरिएको कुल ५० हजार टन युरिया र डीएपीमध्ये ३८ प्रतिशत मल वीरगन्जस्थित प्रादेशिक कार्यालयले प्राप्त गरेको छ। यो आयात हिउँदे बाली, विशेषगरी गहुँ र तेलहन खेतीका लागि लक्षित छ।
पृष्ठभूमि
- नेपालमा सन् १९५० पछि रासायनिक मलको प्रयोग हुन थालेको हो।
- सन् १९६६ मा मल आयातलाई सहज बनाउन कृषि मन्त्रालय अन्तर्गत कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड गठन गरिएको थियो।
- नेपाल र भारत सरकारबीच जीटूजी प्रक्रियामार्फत पाँच वर्षका लागि रासायनिक मल खरिद गर्न २०७८ फागुन १६ गते (फेब्रुअरी २८, २०२२) मा समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो।
- २०८० साउन १ गतेदेखि लागू भएको रासायनिक मलको बिक्री मूल्य अनुसार युरिया प्रतिकिलो २५ रुपैयाँ, डीएपी ५० रुपैयाँ र पोटास ४० रुपैयाँ कायम भएको छ।
हिउँदे बालीका लागि मल आपूर्ति
वीरगन्ज नाकाबाट मल भित्रिनाले हिउँदे बालीका लागि आवश्यक मल आपूर्तिमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। गहुँ र तेलहन बाली लगाउने समय नजिकिँदै गर्दा युरिया र डीएपीको माग बढ्ने भएकाले यो आयातले किसानहरूलाई राहत दिनेछ। कृषि सामग्री कम्पनी प्रादेशिक कार्यालय वीरगन्जका प्रमुख दिनेश शर्माका अनुसार, वीरगन्ज कार्यालयको हिस्साको मल सम्बन्धित जिल्लाहरूमा पठाउने व्यवस्था मिलाइएको छ।
नेपालमा वार्षिक करिब ७ लाख मेट्रिक टन रासायनिक मलको आवश्यकता रहेको छ, तर ५ लाख २० हजार मेट्रिक टन भए पनि काम चल्छ। गत आर्थिक वर्षमा ५ लाख ३८ हजार ४३६ मेट्रिक टन रासायनिक मल आपूर्ति भएको थियो, जसमा सरकारले ३९ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ अनुदान दिएको थियो। चालु आर्थिक वर्षको चैतदेखि असोजसम्म २ लाख ५७ हजार मेट्रिक टन मल भित्रिएको छ, जसका लागि १८ अर्ब ९० करोड १६ लाख रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध भएको कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयका डा. राजेन्द्रप्रसाद मिश्रले अक्टोबर १, २०२६ मा जानकारी गराएका थिए।
राष्ट्रिय आपूर्तिमा वीरगन्जको भूमिका
भारतबाट खरिद गरिएको कुल ५० हजार टन मलमध्ये वीरगन्ज कार्यालयले ३८ प्रतिशत हिस्सा प्राप्त गरेको छ। बाँकी मल विराटनगर र भैरहवा प्रादेशिक कार्यालयलाई उपलब्ध गराइनेछ। भैरहवा कार्यालयका लागि छुट्याइएको मलसमेत वीरगन्ज नाकाबाटै आयात भइरहेको छ। यसले रासायनिक मल आपूर्तिमा वीरगन्ज नाकाको राष्ट्रिय महत्वलाई दर्शाउँछ।
<
आगामी वितरण र थप खरिद
आयात भइरहेको मल आगामी हिउँदे बालीका लागि वितरण गरिने तयारी भइरहेको छ। विशेषगरी गहुँ र तेलहन बालीका लागि आवश्यक पर्ने मलको उपलब्धता सुनिश्चित गर्न कृषि सामग्री कम्पनीले काम गरिरहेको छ। कात्तिकदेखि पुस मसान्तसम्म गहुँ बालीका लागि आवश्यक पर्ने १ लाख ३६ हजार मेट्रिक टन युरियाको तुलनामा १ लाख ७७ हजार मेट्रिक टन उपलब्धता सुनिश्चित हुने कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको प्रक्षेपण छ। भारत सरकारसँगको सम्झौतामार्फत थप २५ हजार मेट्रिक टन डीएपी खरिद प्रक्रिया पनि अघि बढाइएको छ।
