मधेस प्रदेशका गाउँबस्तीमा लोकआस्थाको महापर्व छठको तयारी बुधबारदेखि तीव्र बनेको छ। व्रतालुहरूले आज बिहानै सामूहिक रूपमा गाईको गोबर कुट्दै परम्परागत गीत गाएका छन् भने माटोको नयाँ चुल्हो निर्माणमा जुटेका छन्।
छठ पर्व नजिकिँदै गर्दा मधेसका गाउँ र बस्तीहरूमा धार्मिक अनि सांस्कृतिक रौनक बढेको छ। दाजुभाइको लामो आयु, परिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धिको कामनासहित छठीमाताको पूजाआराधनाका लागि आवश्यक सामग्री जुटाउन व्रतालुहरू व्यस्त छन्। माटोको चुल्हो निर्माण गर्ने पुरानो परम्परा अनुसार यो काम बुधबार र बिहीबारसम्म जारी रहनेछ।
पृष्ठभूमि
- पौराणिक ग्रन्थ महाभारत अनुसार, अज्ञातवासमा रहेका पाँच पाण्डव र द्रौपदीले सूर्यदेवको आराधना गरी गुप्तवास सफल भएको कथा यस पर्वसँग जोडिएको छ।
- सूर्य पुराण अनुसार, अत्रि मुनिकी पत्नी अनुसूयाले पहिलोपटक छठ व्रत गरेकी थिइन् र पतिप्रेम तथा अटल सौभाग्य प्राप्त गरेकी थिइन्।
दशैँको पूर्णिमादेखि नै छठको तयारी सुरु हुने धार्मिक मान्यता छ। यस समयमा छठ मनाउने परिवारहरूले घरमा मासुजन्य परिकार पस्कने चलन रोकी घर आँगनको सरसफाइ र खानपानमा शुद्धता अपनाइरहेका छन्। छठघाटहरूलाई केराका थम्बा, फूलमाला, बत्ती तथा पूजाका सामग्रीले सजाउने कार्य पनि सुरु भएको छ।
गढिमाइ ४ पर्साकी ८५ वर्षीया व्रतालु शान्ती देविले करिब सात दशकदेखि छठ व्रत बस्दै आएकी छिन्। उनका अनुसार छठ पर्वमा शुद्धता र पवित्रतालाई विशेष जोड दिइन्छ। चुल्हो निर्माणदेखि प्रसाद तयार पार्नेसम्मका सबै काम धार्मिक विधि अनुसार हुने उनको भनाइ छ। शान्ती देवी छठलाई केवल धार्मिक कर्मकाण्ड मात्र नभई सामाजिक सद्भाव, सहयोग र आपसी एकता दर्शाउने पर्वका रूपमा हेर्छिन्।
पण्डित जयप्रकाश मिश्रका अनुसार छठ पर्वमा शुद्धता, संयम, सत्यता र निष्ठालाई उच्च महत्व दिइन्छ। उनले व्रतालुहरूले मन, वचन र कर्मले पवित्र भई पूजाआजा गर्नुपर्ने मान्यता रहेको बताए। मधेसमा यो पर्व पति, छोराछोरी तथा परिवारका सदस्यको दीर्घायु, सुख, शान्ति, समृद्धिको कामनासहित मनाइन्छ।
मधेसको मौलिक पहिचान र सामाजिक एकता
छठ पर्वले मधेस र तराई क्षेत्रको मौलिक पहिचानलाई उजागर गर्दै आएको छ। यो पर्व व्यक्तिगत आस्थामा मात्र सीमित नभई परिवार, समाज र समुदायलाई एकताबद्ध गर्ने एक धार्मिक एवं सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा पनि चिनिन्छ।
चार दिनसम्म चल्ने छठ महापर्वको मुख्य विधिहरू कार्तिक २७ गते शुक्रबार ‘नहाय–खाय’ बाट सुरु हुनेछ। कार्तिक २८ गते शनिबार ‘खरना’ मनाइनेछ भने कार्तिक २९ गते आइतबार अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरिनेछ। यस वर्ष छठको मुख्य दिन आइतबार नेपालभर सार्वजनिक बिदा दिइएको छ। कार्तिक ३० गते सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि करिब ३६ घण्टाको निर्जला व्रत तोडी छठ महापर्वको समापन हुनेछ।
