झापामा लागूऔषध दुर्व्यसन तथा ओसारपसारविरुद्ध प्रहरीले सञ्चालन गरेको ‘स्विप अपरेशन’ अभियानका क्रममा दुई दिनमा १२८ जना पक्राउ परेका छन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालय, झापाले दमकसहित जिल्लाका विभिन्न स्थानमा विशेष जनशक्ति परिचालन गरी केही दिनयता यो अपरेशन चलाइरहेको छ। शुक्रबार ६२ जना र बिहीबार ६६ जना पक्राउ परेका थिए। यो संख्याले जिल्लामा लागूऔषधको सञ्जाल कति व्यापक छ भन्ने देखाउँछ। नेपालको इतिहासमा लागूऔषधको समस्या नयाँ नभए पनि पछिल्लो दशकमा यसको प्रयोग र कारोबारमा वृद्धि देखिएको छ, जसले विशेषगरी युवा पुस्तालाई लक्षित गरिरहेको छ। यस सन्दर्भमा झापा प्रहरीको यो सक्रियताले समस्याको गम्भीरतालाई उजागर गरेको छ।
झापामा लागूऔषध नियन्त्रण अभियान: १२८ जना पक्राउ
- अभियान अवधिमा दुई दिनमा कुल १२८ जना पक्राउ परेका छन्।
- पक्राउ पर्नेमा लागूऔषध प्रयोगकर्ता र कारोबारी दुवै रहेको प्रारम्भिक जानकारी छ।
- प्रहरीले उनीहरुको साथबाट लागूऔषध बरामद गरेको छ, जसको विवरण अनुसन्धानपछि सार्वजनिक गरिनेछ।
- यो अपरेशनले झापामा लागूऔषधको कारोबार र प्रयोगले जरा गाडेको प्रष्ट पार्छ।
- पक्राउ परेका केही व्यक्तिहरूमाथि लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ बमोजिम कारबाही प्रक्रिया अघि बढाइएको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय, झापाले लागूऔषधको बढ्दो प्रयोग र यसले समाजमा पारेको नकारात्मक प्रभावलाई मध्यनजर गर्दै ‘स्विप अपरेशन’ सुरु गरेको हो। विशेषगरी युवा पुस्तामाझ लागूऔषधको पहुँच बढ्नु र यसको ओसारपसारमा संलग्न गिरोह सक्रिय हुनुले प्रहरीलाई यो कदम चाल्न बाध्य बनाएको हो। नेपाल सरकारले लागूऔषध नियन्त्रणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ र यसका लागि विभिन्न ऐन तथा नीतिहरू लागू गरेको छ। यस अपरेशनको मुख्य उद्देश्य लागूऔषध प्रयोगकर्तालाई नियन्त्रणमा लिई उपचारमा पठाइनु, कारोबारीलाई पक्राउ गरी कानुनी दायरामा ल्याइनु र समग्रमा लागूऔषधको आपूर्ति शृंखलालाई कमजोर पार्नु हो।
प्रहरीका अनुसार, पछिल्लो समय दमक क्षेत्रमा लागूऔषधको कारोबार बढेको सूचनाका आधारमा विशेष निगरानी बढाइएको थियो। यही क्रममा विभिन्न स्थानमा एकैसाथ छापामारी गरी ठूलो संख्यामा व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गर्न सफल भएको हो। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको थप अनुसन्धानबाट लागूऔषधको स्रोत, प्रयोग गर्ने शैली र कारोबारमा संलग्न अन्य व्यक्तिका बारेमा महत्वपूर्ण जानकारी प्राप्त हुने प्रहरीको अपेक्षा छ। नेपालको सन्दर्भमा, छिमेकी मुलुकहरूसँगको खुला सीमाका कारण लागूऔषधको ओसारपसार चुनौतीपूर्ण बन्ने गरेको छ, जसले गर्दा प्रहरीले सधैं सतर्क रहनुपर्ने अवस्था छ।
झापामा ‘स्विप अपरेशन’ अन्तर्गत ठूलो संख्यामा व्यक्ति पक्राउ पर्नुले लागूऔषधको समस्या कति गहिरो छ भन्ने स्पष्ट पार्छ। लागूऔषध प्रयोगले व्यक्तिको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा मात्र असर गर्दैन, यसले परिवार र समाजमा समेत विकृति फैलाउँछ। लागूऔषधकै कारण चोरी, डकैती, हिंसा जस्ता आपराधिक गतिविधि बढ्ने गरेको पाइन्छ। यसले युवाको भविष्य बर्बाद पार्नुका साथै देशको विकासमा समेत बाधा पुर्याउँछ। सामान्य नेपाली नागरिकका लागि, लागूऔषधको बढ्दो प्रयोगले उनीहरूको सुरक्षामा प्रत्यक्ष असर पार्छ, विशेषगरी बालबालिका र युवाहरूलाई यसको दुष्चक्रमा फस्ने खतरा बढेको छ।
पक्राउ परेका १२ जनालाई लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ बमोजिम कारबाही गरिने सूचना अधिकारी खगेन्द्रबहादुर खड्काले जानकारी दिए। यस ऐनले लागूऔषधको प्रयोग, ओसारपसार र कारोबार गर्नेलाई कडा सजायको व्यवस्था गरेको छ। यस किसिमका अपरेशनले तत्कालका लागि लागूऔषधको कारोबारमा केही हदसम्म नियन्त्रण ल्याए पनि यसको दीर्घकालीन समाधानका लागि जनचेतना अभिवृद्धि, पुनस्र्थापना केन्द्रको प्रभावकारी सञ्चालन र कडा कानुनी कारबाहीको निरन्तरता आवश्यक छ। नेपालमा लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरूको संख्या बढ्दै गएको तथ्यांकले देखाएको छ, जसका लागि सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूले विभिन्न पुनस्र्थापना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका छन्।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय, झापाले सञ्चालन गरेको यस ‘स्विप अपरेशन’ प्रहरीको सक्रियता र प्रतिबद्धताको उदाहरण हो। सूचना संकलन, जनशक्ति परिचालन र योजनाबद्ध ढंगले गरिने कारबाहीले मात्र यस्ता अभियान सफल हुन सक्छन्। प्रहरीले आफ्नो तर्फबाट प्रयास गरिरहे पनि समाजका हरेक नागरिकको सचेत सहभागिता बिना लागूऔषध जस्तो जटील समस्याको पूर्ण समाधान सम्भव छैन। परिवार, विद्यालय र समुदायस्तरमा लागूऔषधविरुद्ध जनचेतना फैलाउनु, प्रयोगकर्तालाई सही बाटोमा ल्याउन प्रेरित गर्नु र कारोबारमा संलग्न व्यक्तिबारे प्रहरीलाई सुराकी दिनु नागरिकको पनि दायित्व हो। नेपालमा नागरिक समाज र समुदायको सक्रियताले विभिन्न सामाजिक अभियानहरू सफल भएका छन्, र लागूऔषध नियन्त्रणमा पनि यस्तै सहभागिता अपेक्षित छ।
प्रहरीले पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको विस्तृत अनुसन्धान गरिरहेको छ। यस अनुसन्धानबाट लागूऔषधको ठूलो सञ्जाल खुल्ने र यसमा संलग्न अन्य व्यक्तिहरू पनि पक्राउ पर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यो अभियानले झापामा लागूऔषध नियन्त्रणको दिशामा एउटा महत्वपूर्ण कदम चालेको छ। यसबाट बरामद हुने लागूऔषधको मात्रा र कारोबारीहरूको सञ्जालको बारेमा थप जानकारी आएसँगै यस क्षेत्रमा लागूऔषधको समस्याको गहिराई बुझ्न मद्दत पुग्नेछ।
अब प्रश्न यो उठ्छ कि, यस्ता अपरेशनले तत्कालका लागि लागूऔषधको कारोबारमा अंकुश लगाउन सक्ला त? र, पक्राउ परेका व्यक्तिहरूलाई कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याई समाजलाई सुरक्षित बनाउन प्रहरीले कस्तो भूमिका खेल्ला? यसको दीर्घकालीन प्रभावका लागि प्रहरीको निरन्तर सक्रियता, सरकारी नीतिहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन र समाजको सामूहिक प्रयास आवश्यक पर्नेछ।
आगामी साताहरूमा झापामा लागूऔषध नियन्त्रणको सम्भावना
झापामा सञ्चालित यो ‘स्विप अपरेशन’ले आगामी साताहरूमा लागूऔषध नियन्त्रणको सन्दर्भमा केही महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। पहिलो, यसले लागूऔषध कारोबारीहरूमाझ त्रास फैलाउनेछ र उनीहरूको सञ्जाललाई केही समयका लागि कमजोर पार्नेछ। दोस्रो, ठूलो संख्यामा प्रयोगकर्ता र कारोबारी पक्राउ पर्नुले स्थानीय स्तरमा लागूऔषधको उपलब्धतामा कमी आउन सक्छ। तेस्रो, प्रहरीले यस अपरेशनमार्फत संकलन गरेको सूचनाले भविष्यमा हुने कारबाहीका लागि आधार तयार गर्नेछ। नेपालमा लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ ले कडा सजायको व्यवस्था गरे पनि यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन र अनुसन्धानमा प्रहरीको भूमिका महत्वपूर्ण रहन्छ।
यसका साथै, यो अपरेशनले आम नागरिकमा लागूऔषधको समस्याप्रति थप सचेतना जगाउनेछ। परिवार र समुदायले आफ्ना बालबालिका र युवाहरूलाई लागूऔषधको कुलतबाट जोगाउन थप जिम्मेवारी लिनुपर्ने सन्देश यसले दिनेछ। नेपालमा लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरूको संख्या बढ्दै गएको सन्दर्भमा, यस्ता अभियानहरूले उनीहरूलाई उपचार र पुनस्र्थापनामा ल्याउनका लागि पनि थप दबाब सिर्जना गर्न सक्छन्। यसका लागि सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरू र गैरसरकारी संस्थाहरूले पनि आफ्नो भूमिका थप सक्रिय बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
यद्यपि, यो अपरेशनको दीर्घकालीन सफलता भनेको यसको निरन्तरता र यसलाई अन्य सहयोगी कार्यक्रमहरूसँग जोड्नुमा निर्भर गर्दछ। केवल पक्राउ र कारबाहीले मात्र समस्याको पूर्ण समाधान नहुने भएकाले, जनचेतना अभिवृद्धि, शिक्षा र रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना जस्ता कार्यक्रमहरू पनि सँगसँगै सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन्छ। झापा जिल्लाको सन्दर्भमा, यस किसिमका अभियानहरूले लागूऔषधको समस्यालाई मूलबाटै समाधान गर्नका लागि एक महत्वपूर्ण सुरुवातको रूपमा हेरिनुपर्छ।
