काठमाडौं– नेपाल राष्ट्र बैंकले आफ्नो ७१औँ वार्षिकोत्सव मनाइरहँदा, बैंकका गभर्नर डा. विश्वनाथ पौडेलले मुलुकको आर्थिक स्थायित्व कायम राख्दै दिगो र समावेशी आर्थिक वृद्धिलाई सहयोग गर्ने आफ्नो प्रतिबद्धतालाई पुनः जोड दिएका छन्। बैंकले सरल, नियमन, प्रभावकारी सुपरीवेक्षण, नीतिगत सुधार तथा प्रविधिमैत्री वित्तीय प्रणालीमार्फत मुलुकको आर्थिक समृद्धिमा योगदान पुर्याउन निरन्तर प्रयास गरिरहेको उनले बताए। नेपालको केन्द्रीय बैंकको रूपमा, राष्ट्र बैंकले विगत सात दशकभन्दा बढी समयदेखि देशको मौद्रिक नीति, मुद्रा व्यवस्थापन र वित्तीय प्रणालीको नियमनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ। यसको स्थापनादेखि नै, बैंकले मुलुकको आर्थिक विकासका विभिन्न चरणहरूमा आफ्नो भूमिकालाई अनुकूलित गर्दै आएको छ, जसले यसलाई नेपालको आर्थिक परिदृश्यको एक अविभाज्य अंग बनाएको छ।
आर्थिक स्थायित्व र सुदृढ वित्तीय प्रणाली निर्माणमा राष्ट्र बैंकको भूमिका
गभर्नर पौडेलले नेपाल राष्ट्र बैंक मुलुकको केन्द्रीय बैंकको रूपमा आर्थिक स्थायित्व कायम गर्न, मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न र वित्तीय क्षेत्रको सुदृढीकरण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको बताए। उनले हालको आर्थिक अवस्था चुनौतीपूर्ण भए पनि बैंकले लिएका नीतिगत कदमहरूले क्रमशः सुधार ल्याउने विश्वास व्यक्त गरे। विशेषगरी, चालु खाताको घाटा नियन्त्रण, विदेशी विनिमय सञ्चितिमा सुधार र भुक्तानी सन्तुलनमा सकारात्मक संकेतहरू देखिएको उनको भनाइ थियो। नेपालको इतिहासमा, राष्ट्र बैंकले पटक-पटक आर्थिक संकटहरूको सामना गरेको छ र मुद्रास्फीतिलाई नियन्त्रणमा राख्न र विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउनका लागि विभिन्न मौद्रिक नीतिहरू लागू गरेको छ। यसको प्रभावकारी कार्यसम्पादनले देशको आर्थिक सार्वभौमिकता र स्थिरतालाई जोगाउन मद्दत गरेको छ।
उनले विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी, भू–राजनीतिक तनाव र कोभिड–१९ महामारीको प्रभावका कारण नेपालको अर्थतन्त्रले केही चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको स्वीकार गरे। यद्यपि, आन्तरिक स्रोतको परिचालन, उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी प्रोत्साहन र निर्यात वृद्धिका लागि सरकार तथा निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरी अगाडि बढ्ने बैंकको योजना रहेको उनले स्पष्ट पारे। यी बाह्य झट्काहरूले नेपालको अर्थतन्त्र, जुन प्रायः रेमिट्यान्स र पर्यटनमा निर्भर छ, मा गहिरो प्रभाव पारेका छन्। यस्तो अवस्थामा, राष्ट्र बैंकको भूमिका थप महत्वपूर्ण बन्न पुग्छ, जसले आन्तरिक अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन र बाह्य झट्काहरूको सामना गर्न सक्ने क्षमता विकास गर्न मद्दत गर्दछ।
डिजिटल नेपालको सपना साकार पार्दै नीतिगत सुधार र प्रविधिको प्रयोग
बैंकले वित्तीय प्रणालीलाई थप सरल, पारदर्शी र ग्राहकमैत्री बनाउन विभिन्न नीतिगत सुधारहरू लागू गरेको छ। यसमा डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको विस्तार, लघुवित्त संस्थाहरूको सुदृढीकरण र गैर-बैंक वित्तीय संस्थाहरूको नियमनमा जोड दिइएको छ। गभर्नर पौडेलले प्रविधिको प्रयोगले वित्तीय सेवाको पहुँच विस्तार गर्न र कारोबार लागत घटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए। नेपाल सरकारले अघि सारेको ‘डिजिटल नेपाल’ को परिकल्पनालाई साकार पार्न राष्ट्र बैंकले महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ। यसको नीतिगत पहलले नागरिकहरूलाई सहज र सुलभ वित्तीय सेवा प्रदान गर्न मद्दत गरेको छ, जसले विशेषगरी दुर्गम क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई पनि वित्तीय प्रणालीमा समेटेको छ।
‘हामीले फिनटेकको विकासलाई प्रोत्साहन गरेका छौं र यसले वित्तीय समावेशितालाई बढावा दिनुका साथै सर्वसाधारण नागरिकलाई सहज र सुलभ वित्तीय सेवा प्रदान गर्न मद्दत गर्नेछ,’ उनले भने। उनले बैंकले साइबर सुरक्षालाई पनि उच्च प्राथमिकता दिएको र डिजिटल कारोबारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न आवश्यक प्रविधि र नियमहरू अपनाइरहेको जानकारी दिए। नेपालमा डिजिटल भुक्तानीको बढ्दो प्रयोगले कारोबारलाई तीव्र बनाएको छ र भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा पनि अप्रत्यक्ष रूपमा सहयोग पुर्याएको छ। यसका साथै, यसले बैंकहरूलाई आफ्नो सञ्चालनलाई आधुनिकीकरण गर्न र ग्राहक सेवालाई अझ प्रभावकारी बनाउन प्रेरित गरेको छ।
आगामी दिनका चुनौती र अवसर: आर्थिक समृद्धिको मार्गमा
आगामी दिनमा पनि मुलुकको अर्थतन्त्रले केही चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने भए पनि राष्ट्र बैंकले सामना गर्नका लागि तयार रहेको गभर्नर पौडेलले बताए। उनले विदेशी लगानी आकर्षित गर्न, स्वदेशी उद्योगधन्दालाई प्रोत्साहन गर्न र रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्नका लागि अनुकूल वातावरण बनाउन बैंकले आवश्यक मौद्रिक नीतिहरू तर्जुमा गर्ने बताए। नेपालको आर्थिक विकासको मार्गमा, विदेशी लगानी आकर्षित गर्नु एक प्रमुख चुनौती हो, जसका लागि स्थिर नीति र पारदर्शी कानुनी ढाँचा आवश्यक छ। राष्ट्र बैंकले यसका लागि आवश्यक मौद्रिक नीतिहरू तर्जुमा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ, जसले लगानीकर्ताहरूलाई विश्वास दिलाउन मद्दत गर्नेछ।
उनले विशेषगरी साना तथा मझौला उद्यमी (SMEs) र लघुउद्यमहरूलाई वित्तीय पहुँच सुनिश्चित गर्न विशेष जोड दिने बताए। ‘यी क्षेत्रहरूले रोजगारी सिर्जना र आर्थिक वृद्धिको महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गर्छन्,’ उनले भने। साना तथा मझौला उद्यमीहरू नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हुन्, जसले ठूलो संख्यामा रोजगारी सिर्जना गर्दछन्। उनीहरूलाई सहुलियतपूर्ण कर्जा र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउनु आर्थिक विकासका लागि अपरिहार्य छ। यसका साथै, लघुउद्यमहरूले पनि ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।
आर्थिक स्थायित्व र दिगो वृद्धिको लागि राष्ट्र बैंकको निरन्तर प्रतिबद्धता
नेपाल राष्ट्र बैंकले ७१औँ वार्षिकोत्सव मनाउँदा, यसले मुलुकको आर्थिक विकासमा खेलेको भूमिका र भविष्यमा यसको निरन्तरताप्रति आशा व्यक्त गर्न सकिन्छ। गभर्नर पौडेलका भनाइहरूले आर्थिक स्थायित्व, दिगो विकास र प्रविधिमैत्री वित्तीय प्रणाली निर्माणमा बैंकको दृढ प्रतिबद्धतालाई झल्काउँछन्। यसको ७१औँ वार्षिकोत्सवले विगतका उपलब्धिलाई स्मरण गर्ने मात्र नभई, भविष्यमा आइपर्ने आर्थिक चुनौतीहरूको सामना गर्न र मुलुकलाई समृद्धिको मार्गमा डोर्याउन राष्ट्र बैंकको भूमिकालाई थप सुदृढ गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। नेपालको आर्थिक विकासको यात्रामा, राष्ट्र बैंकले सधैं नै एक मार्गदर्शक र संरक्षकको भूमिका निर्वाह गरेको छ, र यसको आगामी दिनका नीतिहरूले मुलुकको आर्थिक भविष्यलाई आकार दिनेछन्।
आगामी साताहरूमा नेपालको अर्थतन्त्रमा यसको प्रभाव
आगामी साताहरूमा, नेपाल राष्ट्र बैंकको ७१औँ वार्षिकोत्सव मनाइएको सन्दर्भमा गभर्नर पौडेलले व्यक्त गरेका प्रतिबद्धताहरूले नेपाली अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी, आर्थिक स्थायित्व कायम राख्ने र दिगो तथा समावेशी आर्थिक वृद्धिलाई प्रोत्साहन गर्ने राष्ट्र बैंकको जोडले बजारमा विश्वास बढाउनेछ। यसले विदेशी विनिमय सञ्चितिमा सुधार र चालु खाताको घाटा नियन्त्रणमा थप मद्दत पुग्नेछ, जसको प्रत्यक्ष लाभ आम नागरिकले मुद्रास्फीतिमा कमी र वस्तुहरूको सहज उपलब्धताको रूपमा पाउनेछन्। यसका अतिरिक्त, प्रविधिमैत्री वित्तीय प्रणालीको विस्तार र फिनटेकको विकासले वित्तीय सेवाहरूको पहुँच बढाउनेछ, जसले विशेषगरी दुर्गम क्षेत्रका नागरिकहरूलाई बैंकिङ सेवाहरूमा सहज पहुँच प्रदान गर्नेछ। साना तथा मझौला उद्यमी (SMEs) र लघुउद्यमहरूलाई वित्तीय पहुँच सुनिश्चित गर्ने राष्ट्र बैंकको नीतिले रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन मद्दत गर्नेछ, जसको सकारात्मक प्रभाव समाजका विभिन्न वर्गमा पर्नेछ। समग्रमा, राष्ट्र बैंकको निरन्तर प्रयासले नेपाली अर्थतन्त्रलाई थप सबल र स्थिर बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
