अमेरिकी डलर १ सय ५२ रुपैयाँभन्दा माथि, युरो पाउन्ड र दिनार पनि महँगिए

नेपाल राष्ट्र बैंकले आज (बिहीबार) का लागि विदेशी मुद्राको विनिमयदर सार्वजनिक गरेको छ। आजको विनिमयदर अनुसार अमेरिकी डलरको भाउ हालसम्मकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ। एक अमेरिकी डलरको खरिददर १५१ रुपैयाँ ४६ पैसा र बिक्रीदर १५२ रुपैयाँ ०६ पैसा पुगेको छ। यो नेपाली मुद्रा कमजोर भएको र विदेशी मुद्रा सञ्चितिको दबाब बढेको संकेत हो। नेपाली अर्थतन्त्रमा यस्तो उतारचढाव नयाँ भने होइन, तर यसपटकको वृद्धिले विशेष चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। यसले दैनिक जीवनमा प्रत्यक्ष असर पार्ने मात्र नभई समग्र आर्थिक स्थायित्वमाथि प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ।

विदेशी मुद्राको विनिमयदरमा निरन्तर वृद्धि

पछिल्लो केही महिनायता विदेशी मुद्राको विनिमयदर निरन्तर उकालो लागिरहेको छ। आजको तथ्यांकले यो क्रम जारी रहेको देखाउँछ। अमेरिकी डलर मात्र नभई युरो, पाउन्ड, कुवेती दिनार, बहराइन दिनार लगायतका प्रमुख विदेशी मुद्राहरूको विनिमयदर पनि बढेको छ। यसले गर्दा नेपाली वस्तुहरूको आयात लागत बढ्ने र व्यापार घाटा थप चुलिने सम्भावना छ। नेपालको अर्थतन्त्र आयातमा धेरै निर्भर भएकाले यस्तो अवस्थाले मुलुकको भुक्तानी सन्तुलनमा ठूलो दबाब सिर्जना गर्दछ। यसको प्रत्यक्ष असर दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यमा पर्ने गर्दछ, जसले आम नागरिकको जीवनयापनलाई थप कठिन बनाउँछ।

मुख्य तथ्यांकहरू

• अमेरिकी डलर १ को खरिददर: १५१.४६ रुपैयाँ
• अमेरिकी डलर १ को बिक्रीदर: १५२.०६ रुपैयाँ
• यो हालसम्मकै उच्च विनिमयदर हो।
• हिजो अमेरिकी डलर १ को खरिददर १५०.९७ र बिक्रीदर १५१.५७ रुपैयाँ थियो।
• युरो, पाउन्ड, कुवेती दिनार, बहराइन दिनार लगायतका मुद्रा पनि महँगिएका छन्।

आयात र रेमिटान्समा दोहोरो प्रभाव

अमेरिकी डलरको मूल्य वृद्धिले नेपालको अर्थतन्त्रमा दुई किसिमको प्रभाव पार्ने गर्छ। एकातर्फ, आयातित वस्तुहरूको मूल्य बढ्दा उपभोक्ताहरूलाई महँगीको मार पर्छ। यसको अर्थ हो, पहिले जति पैसामा सामान आउँथ्यो, अब त्योभन्दा बढी पैसा तिर्नुपर्छ, जसले गर्दा पेट्रोल, डिजेल, सवारी साधन, इलेक्ट्रोनिक्स सामान, औषधी र दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य बढ्छ। अर्कोतर्फ, विदेशमा काम गर्ने नेपालीहरूले पठाउने रेमिटान्सको सटही मूल्य वृद्धि हुँदा उनीहरूलाई फाइदा पुग्छ। यसको मतलब, विदेशबाट पठाएको डलर साट्दा पहिलेभन्दा बढी नेपाली रुपैयाँ प्राप्त हुन्छ, जसले रेमिटान्समा निर्भर परिवारलाई केही राहत मिल्छ। तर, समग्रमा विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा दबाब परिरहेको अवस्थामा डलर महँगिँदा आयात नियन्त्रण गर्नुपर्ने चुनौती थपिएको छ। नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चिति विगत केही वर्षदेखि घट्दो क्रममा रहेकाले यो चिन्ताको विषय बनेको छ।

अर्थविद्हरूको चिन्ता र सुझाव

अर्थविद्हरूका अनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी डलर बलियो हुनु, नेपालको व्यापार घाटा बढ्नु र विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्नु जस्ता कारणले नेपाली रुपैयाँ कमजोर भएको हो। उनीहरूले नेपालको अर्थतन्त्रको संरचनागत समस्यालाई औंल्याउँदै यसको समाधानका लागि दीर्घकालीन उपायहरू अपनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। नेपाल राष्ट्र बैंकले बजारमा पर्याप्त विदेशी मुद्रा सञ्चिति कायम राख्न र व्यापार घाटा नियन्त्रण गर्न विशेष कदम चाल्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ। यसका लागि निर्यात प्रवर्द्धन, आयात प्रतिस्थापन, र विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने जस्ता नीतिगत सुधारहरू आवश्यक छन्। यसका अतिरिक्त, राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिलाई कसिलो बनाउने, अनावश्यक आयातमा कडाइ गर्ने र विदेशी मुद्रा सञ्चितिको विवेकपूर्ण प्रयोग गर्ने जस्ता अल्पकालीन उपायहरू पनि अवलम्बन गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

आगामी दिनमा अर्थतन्त्रको दिशा

अमेरिकी डलरको यो उच्च विनिमयदरले आगामी दिनमा मुद्रास्फीति बढ्ने र आर्थिक गतिविधिमा थप चुनौती थपिने संकेत गरेको छ। यसको अर्थ हो, मुद्रास्फीति बढ्दा वस्तु तथा सेवाहरूको मूल्य अझै बढ्नेछ, जसले आम नागरिकको क्रयशक्ति घटाउनेछ। राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चितिको व्यवस्थापन र आयातलाई थप व्यवस्थित गर्नुपर्ने देखिन्छ। यसका लागि विदेशी मुद्रा सञ्चितिको प्रभावकारी व्यवस्थापन, आयातको नियमन, र निर्यात वृद्धिका लागि विशेष कार्यक्रमहरू ल्याउनुपर्ने आवश्यकता छ। आगामी दिनमा विदेशी मुद्राको विनिमयदर कस्तो रहन्छ भन्ने कुरा अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक अवस्था र नेपाल सरकारको नीतिगत कदममा निर्भर गर्नेछ। यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलरको भाउ घट्यो भने नेपाली रुपैयाँ केही बलियो हुन सक्नेछ, तर नेपाल सरकारले अपनाउने नीतिगत कदमहरूले पनि यसमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।