पाकिस्तानको राजधानी इस्लामावादमा अर्को साता अमेरिका र इरानबीचको तनाव कम गर्न वार्ता सुरु हुने सम्भावना छ। वाल स्ट्रिट जर्नलका अनुसार दुवै देश मध्यस्थकर्तामार्फत सम्झौताको मस्यौदामा काम गरिरहेका छन्। यसले एक महिना लामो औपचारिक वार्ताको ढोका खोल्न सक्छ।
अमेरिकाले प्रस्ताव गरेको १४ बुँदे मस्यौदामा इरानको परमाणु कार्यक्रम, होर्मुज स्ट्रेटमा तनाव कम गर्ने र प्रशोधित युरेनियम तेस्रो देश पठाउने विषय समावेश छन्। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको जवाफको प्रतीक्षा गरिरहेका छन्।
अलजजिराका अनुसार इरानले परमाणु कार्यक्रम वा युरेनियम प्रशोधनमा सम्झौता नगर्ने अडान लिएको छ। ट्रम्पले वार्ता अघि बढे युद्धविराम लम्ब्याउन सकिने बताए।
पाकिस्तानको मध्यस्थतामा गत अप्रिल ११ र १२ मा इस्लामावादमा भएको पहिलो चरणको वार्ता असफल भएको थियो।
दोहा इन्स्टिच्युट फर ग्रयाजुएट स्टडिजका विज्ञ मुहन्नद सेलुमका अनुसार इरान पुरानै अवस्थामा फर्कन तयार छैन। तेहरान सम्झौताअघि थप सहुलियत चाहन्छ।
सेलुमले अलजजिरासँग भने, ‘अमेरिकाले सैन्य सफलतालाई कूटनीतिक सफलतामा बदल्न खोजेको छ, तर इरानले यसको विरोध गरिरहेको छ।’
वासिङ्टनसँग सैन्य शक्ति, दबाब र कूटनीति सन्तुलित रहेको सेलुमको भनाइ छ। इरानसँग विकल्प कम छन्, तर होर्मुजमाथिको नियन्त्रण उसको मुख्य शक्ति हो।
सेलुमका अनुसार, इरान फेब्रुअरीको युद्धपूर्वको तुलनामा कमजोर छ। उसलाई कूटनीतिक बाटो चाहिएको छ, तर नयाँ फाइदाविना पुरानै अवस्थामा फर्कने छैन।
अमेरिका-इरान युद्धको असर चीनको आर्थिक हितमा पनि परेको छ। सेलुमका अनुसार चीनले इरानलाई सीधै सैन्य समर्थन नगरे पनि एक्लै छोड्न सक्दैन।
चीनले यसअघि संयुक्त राष्ट्रसंघीय सुरक्षा परिषद्मा भिटो प्रयोग गरेको थियो। इरानलाई सीधै सैन्य मद्दतको सम्भावना नदेखिए पनि केही चिनियाँ कम्पनीले प्राविधिक सहायता दिएको हुन सक्छ।
नीतिविज्ञ सिबिल फारेस र अर्थशास्त्री जेफ्री स्याक्सले अमेरिका इरान युद्धमा पछि हट्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने बताएका छन्। यो युद्धले क्षेत्रको तेल, ग्यास र समुद्री जल शुद्धीकरणमा भारी नोक्सान पुर्याई विश्व अर्थतन्त्रलाई असर गर्न सक्छ।
अमेरिका र इजरायलको योजना इरानको नेतृत्व कमजोर बनाउने थियो। ठूला हवाई हमलापछि इरानी सरकार टुट्ने र अमेरिका समर्थक सरकार बन्ने अपेक्षा थियो।
भेनेजुएलाजस्तै इरानमा पनि अमेरिका समर्थक सरकार बन्ने ट्रम्पको आशा थियो।
प्रतिबन्धका बीच इरानले चीनलाई तेल बेच्ने प्रयास तीव्र पारेको छ। तेहरानस्थित थिंक ट्याङ्क ‘डिप्लोहाउस’ का निर्देशक हमिद रजा गोलामजादेहले विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले विभिन्न देशका विदेशमन्त्रीसँग कुराकानी गरेको बताए।
अराघची अमेरिकी राष्ट्रपतिको चीन भ्रमणअघि बेइजिङ पुगेका थिए। गोलामजादेहका अनुसार अराघची चीनको सहयोग चाहन्छन्।
इरान युद्धको असर चीनको ऊर्जा आपूर्तिमा देखिएको छ। अप्रिलमा चीनको कच्चा तेल आयात २०% ले घट्यो। होर्मुज जलसन्धिमा तनावले तेल ट्याङ्कर आवागमन प्रभावित भएको छ।
चीनको भन्सार तथ्याङ्क अनुसार अप्रिलमा ३ करोड ८५ लाख मेट्रिक टन कच्चा तेल आयात भयो। यो जुलाई २०२२ यताकै सबैभन्दा कम हो।
सिप ट्र्याकिङ कम्पनी क्ले-प्लरका अनुसार समुद्री मार्गबाट चीनको कच्चा तेल आयात दैनिक ८० लाख ३० हजार ब्यारेलमा झरेको छ। यो पनि जुलाई २०२२ यताकै सबैभन्दा कम हो।
अप्रिलमा चीनको प्राकृतिक ग्यास आयात १३% ले घटेर ८४ लाख २० हजार टनमा सीमित भयो।
