नेपाली सेनाले यस वर्षको मनसुनजन्य विपद्को प्रभावकारी प्रतिकार्यका लागि व्यापक पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना तयार गरी कार्यान्वयनमा ल्याएको छ। विगतका उद्धार तथा राहत अभियानबाट प्राप्त अनुभव र सिकाइलाई आधार बनाएर यो योजना बनाइएको हो।
यस अभियानमा सङ्घीय, प्रदेश तथा स्थानीय सरकारका निकाय, अन्य सुरक्षा निकाय, गैरसरकारी संस्था तथा स्थानीय समुदायसँग सहकार्य र समन्वयलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको छ। विपद्को समयमा तत्काल परिचालन हुन सक्नेगरी जिल्लास्थित गण तथा गुल्ममा आवश्यक सङ्ख्यामा फौज तयारी अवस्थामा राखिएको छ।
प्रदेशस्थित सबै पृतनामा आवश्यक उद्धार उपकरणसहित विशेष क्षमतायुक्त खोज तथा उद्धार टोली तैनाथ गरिएको छ। यसले बाढी, पहिरो तथा अन्य विपद्का घटनामा छिटो र प्रभावकारी उद्धार सम्भव हुने अपेक्षा सेनाले गरेको छ।
दुर्गम क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत सामग्री पुर्याउन सेनाले हेलिकप्टर तथा अन्य हवाई साधनलाई पनि तयारी अवस्थामा राखेको छ। काठमाडौँबाहेक सुर्खेत र इटहरीमा एक–एक वटा हेलिकप्टर ‘स्ट्यान्डबाई’ राखिएको सैनिक जनसम्पर्क तथा सूचना निर्देशनालयले जनाएको छ।
मनसुनको सुरुआतसँगै सातै प्रदेशमा परिचालन हुन सक्नेगरी अन्य हवाई साधनहरू काठमाडौँमा तयारी अवस्थामा राखिने व्यवस्था मिलाइएको छ। मौसम पूर्वानुमानका आधारमा दुई वटा हवाई साधनलाई उपयुक्त स्थानमा पूर्वतैनाथ गर्ने योजना सेनाको छ।
बाढी तथा पहिरोका कारण राजमार्ग अवरुद्ध भएमा तत्काल यातायात सञ्चालन गर्न विभिन्न स्थानमा ‘बेलिब्रिज’ तयारी अवस्थामा राखिएको छ। धादिङको गजुरी, चितवनको भरतपुर तथा बाराको जितपुरमा एक–एक सेट बेलिब्रिज राखिएको सेनाले जनाएको छ।
गाडीमार्फत सजिलै सञ्चालन गर्न सकिने तीन द्रुत यान्त्रिक पुल गौचर ब्यारेकमा छन्। विशेष उद्धारका लागि शीघ्र प्रतिकार्य टोली गौचर ब्यारेक, काठमाडौँमा तयारी अवस्थामा छ। उक्त टोलीलाई हवाई साधनमार्फत प्रभावित क्षेत्रमा तुरुन्त परिचालन गरिनेछ।
मनसुनजन्य विपद्मा घाइते तथा प्रभावित नागरिकलाई तत्काल स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउन देशभरका सैनिक अस्पतालबाट चिकित्सकसहितको टोली परिचालन गरिनेछ। आवश्यक जनशक्ति, उपकरण तथा औषधि तयारी अवस्थामा राखिएको छ। प्रत्येक पृतनामा औषधि, खाद्यान्न तथा अन्य राहत सामग्री व्यवस्थापन गरिएको नेपाली सेनाले जनाएको छ।
आवश्यक परेको अवस्थामा सैनिक इन्जिनियरिङ विभागबाट ‘हेभी इक्विप्मेन्ट’ तथा ‘अपरेटर’सहितका सवारीसाधन तुरुन्त परिचालन गर्न सकिने गरी तयारी अवस्थामा राखिएको छ। यसले पहिरो पन्छाउने, सडक खुलाउने तथा क्षतिग्रस्त संरचना मर्मतमा सहयोग पुर्याउनेछ।
विपद् व्यवस्थापन एउटा निकायको प्रयासबाट मात्र सम्भव छैन। स्थानीय समुदाय र सरोकारवाला निकायबीच समन्वयात्मक प्रतिकार्य आवश्यक रहेको सेनाले जनाएको छ। विगतका मनसुनजन्य विपद्का पाठ सिकेर केन्द्रदेखि जिल्ला तहसम्म सरोकारवाला निकाय र स्थानीय समुदायलाई सहभागी गराई तयारी प्रभावकारी बनाइएको छ।
सेनाको नेतृत्व र पहलमा गत वैशाख २१ देखि २३ गतेसम्म जङ्गी अड्डामा ‘अभ्यास हातेमालो’ सञ्चालन गरियो। यसमा विभिन्न मन्त्रालय, सरकारी निकाय र राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था सहभागी थिए। अभ्यासले विपद् गतिविधिको समीक्षा, प्रतिकार्य क्षमता अभिवृद्धि र सरोकारवाला निकायबीच समन्वय बढाउने लक्ष्य राख्यो। यसखालका अभ्यास क्रमशः प्रदेश तथा जिल्ला तहसम्म सञ्चालन गरिने जनाइएको छ।
स्थानीय समुदायको सहभागितामा सामूहिक विपद् प्रतिकार्य तालिमसमेत सञ्चालन गरिएको छ। यस्ता अभ्यास र तालिमले विपद्को समयमा नागरिक र सुरक्षा निकायबीच समन्वयलाई अझ बलियो बनाउने विश्वास सेनाको छ।
सैनिक प्रवक्ता एवं सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार, नेपाली सेना मनसुनजन्य विपद्को क्षति न्यूनीकरण गर्न कटिबद्ध छ। यसका लागि पूर्वतयारी योजनाअनुसार संयुक्त अभ्यास र सरोकारवाला निकायसँग समन्वय गरिनेछ।
यसखालका अभ्यास क्रमशः प्रदेश तथा जिल्ला तहसम्म सञ्चालन गरिने सेनाले जनाएको छ।
