धनुषाको महेन्द्रनगरस्थित एभरेष्ट पेपर मिल्स प्रा.लि.का १७४ जना श्रमिकले लामो कानुनी र प्रशासनिक संघर्षपछि आफूले पाउनुपर्ने कुल ६ करोड ३६ लाख ६२ हजार ८०३ रुपैयाँ ३८ पैसा भुक्तानी पाएका छन्। २०८३ असोज ३० गते श्रम अदालतको आदेश र जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषामा भएको सहमतिअनुसार विभिन्न चेकमार्फत यो रकम हस्तान्तरण गरिएको हो।
यो भुक्तानीसँगै वर्षौँदेखि रोकिएको सहमति र अदालतको निर्णय पूर्ण रूपमा कार्यान्वयनमा आएको छ। उद्योग प्रशासन र श्रमिकबीचको विवादले यहाँका श्रमिकहरूले आफूले पाउनुपर्ने पारिश्रमिक र सेवा सुविधाबाट वञ्चित हुनुपरेको थियो।
धनुषामा श्रमिकको संघर्ष र कानुनी प्रक्रिया
एभरेष्ट पेपर मिल्सका १७४ जना श्रमिकले आफूले पाउनुपर्ने सेवा सुविधा र पारिश्रमिकको माग गर्दै कानुनी प्रक्रिया अगाडि बढाएका थिए। श्रम अदालतले २०८२ चैत १७ गते ५ करोड ८६ लाख ६० हजार ३९५ रुपैयाँ २२ पैसा भुक्तानी गर्नका लागि बैंक खाता फुकुवा गर्न आदेश दिएको थियो।
तर, बैंक खाता फुकुवा गरिए पनि प्रतिष्ठानबाट रकम भुक्तानी नभएपछि श्रमिकहरूले अदालतको अवहेलना भएको भन्दै पुनः निवेदन दिए। यसपछि २०८३ भदौ २६ गते शेयरधनीहरूको बैंक खाता, सम्पत्ति तथा शेयरसमेत पुनः रोक्का गरिएको थियो।
अन्ततः प्रशासनिक र कानुनी कारबाहीपछि २०८३ असोज ३० गते श्रम अदालतको आदेशबमोजिमको ५ करोड ८६ लाख ६० हजार ३९५ रुपैयाँ २२ पैसा र भदौ तथा असोज महिनाको तलबसहित कुल ६ करोड ३६ लाख ६२ हजार ८०३ रुपैयाँ ३८ पैसा भुक्तानी गरियो। यो रकम विभिन्न चेकमार्फत हस्तान्तरण गरिएको थियो।
मधेश प्रदेशमा श्रमिक अधिकारको सवाल
एभरेष्ट पेपर मिल्स धनुषा जिल्लाको महेन्द्रनगर, जनकपुरधाममा अवस्थित छ, जुन मधेश प्रदेशमा पर्दछ। यो घटनाले मधेश प्रदेशमा औद्योगिक क्षेत्रमा श्रमिकले भोग्नुपर्ने समस्यालाई उजागर गरेको छ। प्रदेशमा पारिश्रमिक नपाउने, मनपरी बर्खास्ती, असुरक्षित कार्यस्थल र श्रम सम्झौता उल्लङ्घनजस्ता विवाद बढ्दो रूपमा देखिन थालेका छन्।
नेपाल राष्ट्र बैंकको एक अध्ययनअनुसार मधेश प्रदेशमा वैदेशिक रोजगारबाट आएको रकमको अधिकांश भाग गैरउत्पादनमूलक वा उपभोग्य क्षेत्रमा खर्च हुने गरेको छ। यसले स्थानीय उद्योग र रोजगारीको महत्व अझ बढाउँछ। मधेश प्रदेश सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को नीति तथा कार्यक्रममा एक लाख रोजगारी सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यस्ता श्रमिक विवादको समाधानले मात्र प्रदेशमा औद्योगिक वातावरण सुधार भई रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना हुन सक्छन्।
गत आर्थिक वर्षमा मधेश प्रदेशमा ८२१ उद्योग बन्द भएका थिए, जसले गर्दा हजारौँ श्रमिक बेरोजगार बनेका छन्। एभरेष्ट पेपर मिल्सको यो घटनाले मधेश प्रदेशमा श्रमिकका अधिकारको सुनिश्चितता र औद्योगिक विकासका लागि थप जवाफदेही आवश्यक रहेको देखाउँछ।
अझै अनुत्तरित प्रश्नहरू
यस भुक्तानीले १७४ जना श्रमिकको लामो संघर्षको अन्त्य गरे पनि, एभरेष्ट पेपर मिल्सका शेयरधनीहरूको नाम अझै खुलाइएको छैन। श्रमिक र उद्योग प्रशासनबीचको सहमतिमा के-कस्ता बुँदाहरू समावेश थिए भन्ने पनि स्पष्ट छैन।
