भिमफेदी कारागारबाट एकैपटक १३३ कैदीबन्दी फरार हुनु नेपालको सुरक्षा व्यवस्था र कारागार प्रशासनमाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गर्ने घटना हो। यो प्रकरणले राज्य संयन्त्रको निरीहता र सम्भावित ठूलो अनियमितताको शंकालाई बल पुर्याएको छ।
मुख्य निष्कर्षहरू
- कारागारबाट एकैपटक १३३ कैदीबन्दीको फरार हुनु सुरक्षा व्यवस्थाको चरम लापरबाही हो।
- घटनाको समय र तरिकाले यसमा भित्री संलग्नता वा ठूलो सेटिङको आशंकालाई बल दिएको छ।
- हालसम्म फरार कैदीबन्दीको खोजी कार्य सन्तोषजनक प्रगति भएको छैन।
- कारागारको भौतिक संरचना र सुरक्षाकर्मीको संख्यामाथि प्रश्न उठेको छ।
- यस घटनाले समग्र कारागार व्यवस्थापन प्रणालीमा सुधारको आवश्यकता औंल्याएको छ।
घटनाको शृंखला र अनियमितताको आशंका
स्रोतका अनुसार, यो घटना गत राति भएको हो। मध्यरातको अँध्यारोको फाइदा उठाउँदै वा सुरक्षाकर्मीको मिलेमतोमा कैदीबन्दीहरूले कारागारको पर्खाल भत्काएर वा सुरक्षा घेरा तोडेर भागेको प्रारम्भिक अनुमान छ। यति ठूलो संख्यामा कैदीबन्दी भाग्नु सामान्य घटना नभएको सुरक्षाविद्हरूको भनाइ छ। यसमा कारागारका सुरक्षाकर्मी, कर्मचारी र सम्भावित बाह्य शक्तिको संलग्नताको आशंका गरिएको छ।
यसअघि पनि विभिन्न कारागारबाट कैदीबन्दी भागेका घटना भए पनि भिमफेदीमा जस्तो ठूलो संख्यामा एकैचोटि फरार भएको यो पहिलो घटना हो। यसले कारागारको सुरक्षा व्यवस्था कति फितलो छ भन्ने देखाउँछ। विशेषगरी, यति ठूलो संख्यामा कैदीबन्दी भाग्दा कुनै पनि अलार्म नबज्नु वा सुरक्षाकर्मीले तत्काल नियन्त्रणमा लिन नसक्नुले गम्भीर प्रश्न उब्जाएको छ।
सुरक्षा व्यवस्थामाथि प्रश्न
कारागारको सुरक्षाका लागि पर्याप्त संख्यामा सुरक्षाकर्मी हुनुपर्ने, सीसीटीभी क्यामेरा सञ्चालनमा हुनुपर्ने र नियमित गस्ती हुनुपर्ने सामान्य नियम हो। तर, भिमफेदी कारागारमा यी कुनै पनि व्यवस्था प्रभावकारी नभएको आशंका गरिएको छ। यति ठूलो संख्यामा कैदीबन्दीले एकैचोटि कारागार तोड्ने योजना बनाउँदा पनि कसैलाई थाहा नहुनुले सुरक्षा प्रणालीमा ठूलो कमजोरी रहेको स्पष्ट हुन्छ।
यस घटनाको अनुसन्धानका लागि गृह मन्त्रालयले उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन गरेको छ। समितिलाई घटनाको सत्यतथ्य पत्ता लगाई दोषीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउन र भविष्यमा यस्ता घटना हुन नदिन आवश्यक सुझावसहितको प्रतिवेदन बुझाउन निर्देशन दिइएको छ। तर, यस्ता छानबिन समितिले प्रतिवेदन बुझाए पनि त्यसको कार्यान्वयन कति हुन्छ भन्ने प्रश्न भने सधैं रहन्छ।
नागरिकमाथि असर
यति ठूलो संख्यामा कैदीबन्दी फरार हुँदा आम नागरिकको सुरक्षामा प्रत्यक्ष असर पर्ने देखिन्छ। फरार कैदीबन्दीहरूमा अधिकांश गम्भीर अपराधमा सजाय भोगिरहेका वा मुद्दाको किनारा लाग्न बाँकी रहेका व्यक्तिहरू हुन सक्ने अनुमान छ। उनीहरू समाजमा पुनः अपराध गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ। यसले समाजमा त्रासको वातावरण सिर्जना गर्छ र प्रहरी प्रशासनको कार्यक्षमतामाथि प्रश्न उठाउँछ। जनताले तिरेको करबाट सञ्चालित हुने कारागार जस्तो संवेदनशील निकायको यस्तो निरीहताले राज्यप्रति नागरिकको विश्वासमा समेत कमी ल्याउन सक्छ।
आधिकारिक प्रतिक्रिया
यस विषयमा बुझ्न खोज्दा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रहरी उपरीक्षकले घटनाको अनुसन्धान भइरहेको र फरार कैदीबन्दीको खोजी कार्य तीव्र पारिएको बताए। कारागार प्रशासनले भने यस विषयमा विस्तृत जानकारी दिन सकेन। गृह मन्त्रालयका प्रवक्ताले घटनाको गम्भीरतालाई मध्यनजर गरी छानबिन सुरु गरिएको र दोषीलाई कुनै पनि हालतमा नछाडिने बताएका छन्।
१३३ कैदीबन्दी फरार हुनु सामान्य घटना होइन। यस प्रकरणको निष्पक्ष र गहिरो छानबिन गरी दोषीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनु आजको आवश्यकता हो। राज्यले आफ्नो नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सक्नुपर्छ।