अमेरिकाले इरानसँगको जारी युद्धलाई औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्न अघि सारेको नयाँ १४ बुँदे प्रस्तावमाथि इरानले समीक्षा गरिरहेको छ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले अमेरिकी प्रस्ताव अझै समीक्षाको चरणमा रहेको र आफ्नो अन्तिम धारणा पाकिस्तानी मध्यस्थकर्तामार्फत जानकारी गराइने बताएका छन्।
ह्वाइट हाउसले दुवै पक्ष १४ बुँदे समझदारी पत्रको निकै नजिक पुगेको दाबी गरेपछि इरानको यो प्रतिक्रिया आएको हो। अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानबाट चौबीसदेखि ४८ घन्टाभित्र प्रतिक्रिया आउने अपेक्षा गरेका छन्।
प्रस्तावका मुख्य बुँदाहरू
- अमेरिकाले इरानसँगको युद्ध औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्न १४ बुँदे प्रस्ताव अघि सारेको छ, जसमा इरानले समीक्षा गरिरहेको छ।
- इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईका अनुसार अमेरिकी प्रस्ताव समीक्षाको चरणमा छ र अन्तिम धारणा पाकिस्तानी मध्यस्थकर्तामार्फत दिइनेछ।
- ह्वाइट हाउसले दुवै पक्ष १४ बुँदे समझदारी पत्रको निकै नजिक पुगेको दाबी गरेको छ।
- अमेरिकी सञ्चारमाध्यम एक्सियोसका अनुसार, यो समझदारी पत्रले आगामी एक महिनाका लागि वार्ताको खाका तयार गर्नेछ।
- प्रस्तावमा इरानको परमाणु संवर्धनमा रोक लगाउने, इरानमाथि लागेका आर्थिक प्रतिबन्धहरू हटाउने र रणनीतिक महत्त्वको ‘स्ट्रेट अफ हर्मोज’मा जहाजहरूको आवागमन पुनः सुचारु गर्ने जस्ता महत्त्वपूर्ण बुँदाहरू छन्।
- इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा समितिका प्रवक्ता इब्राहिम रेजाईले अमेरिकी प्रस्तावलाई ‘इच्छाको सूची’ मात्र भएको टिप्पणी गर्दै इरान कडा जवाफ दिन तयार रहेको चेतावनी दिएका छन्।
- अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले राम्रो कुराकानी भएको र सम्झौताको सम्भावना रहेको बताए पनि, सम्झौता नभएमा पहिलेभन्दा तीव्र र भयानक बमबारी सुरु हुने चेतावनी दिएका छन्।
- हाल अमेरिका र इजरायलले इरानमा सुरु गरेको ‘अपरेशन एपिक फ्युरी’ सम्पन्न भएको घोषणा गरिए पनि, नयाँ सम्झौता नभएमा फेरि आक्रमण सुरु हुन सक्ने खतरा कायमै छ।
कूटनीतिक र रणनीतिक सन्दर्भ
यो प्रस्ताव अमेरिका र इजरायलले इरानमा सुरु गरेको ‘अपरेशन एपिक फ्युरी’ सम्पन्न भएको घोषणा गरिएलगत्तै आएको हो। दुवै पक्षबीच पाकिस्तानी मध्यस्थतामा अर्को वार्ताको तयारी भइरहेको बेला यो १४ बुँदे समझदारी पत्रले रणनीतिक महत्त्व राख्छ।
यसमा इरानको परमाणु संवर्धनमा रोक, आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने र विश्व व्यापारका लागि महत्त्वपूर्ण ‘स्ट्रेट अफ हर्मोज’मा जहाज आवागमन सुचारु गर्नेजस्ता संवेदनशील विषयहरू समेटिएका छन्, जसले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
दुवै पक्षको आधिकारिक स्थिति
इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले अमेरिकी प्रस्ताव समीक्षाको चरणमा रहेको र यसबारे आफ्नो अन्तिम धारणा पाकिस्तानी मध्यस्थकर्तामार्फत जानकारी गराइने बताएका छन्। यता, इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा समितिका प्रवक्ता इब्राहिम रेजाईले अमेरिकी प्रस्तावलाई ‘इच्छाको सूची’ मात्र भएको टिप्पणी गर्दै सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेखेका छन्, ‘इरानको औँला ट्रिगरमै छ र हामी तयार छौँ। यदि अमेरिकाले आवश्यक सहुलियत दिएन भने इरानले कडा जवाफ दिनेछ।’
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमा पछिल्लो २४ घण्टामा इरानसँग राम्रो कुराकानी भएको र सम्झौताको सम्भावना रहेको बताए पनि, ‘यदि इरान सम्झौतामा सहमत भएन भने फेरि बमबारी सुरु हुनेछ, जुन पहिलेको भन्दा अझ बढी तीव्र र भयानक हुनेछ’ भनी कडा चेतावनी दिएका छन्। ट्रम्पले इरान परमाणु हतियार कहिल्यै नबनाउन सहमत भएको दाबी गरे पनि तेहरानले यसको आधिकारिक पुष्टि भने गरेको छैन।
अब के हुन्छ?
अबको केही २४ देखि ४८ घण्टाभित्र इरानले अमेरिकी प्रस्तावमाथि आफ्नो आधिकारिक प्रतिक्रिया दिने अपेक्षा गरिएको छ। यसपछि पाकिस्तानी मध्यस्थतामा हुने अर्को वार्ता र दुवै पक्षबाट आउने थप कूटनीतिक तथा चेतावनीपूर्ण बयानहरूले यस क्षेत्रको भूराजनीतिक दिशा निर्धारण गर्नेछन्।
