इरान समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले बुधबार बिहानै यमनको दक्षिणी बन्दरगाह सहर अडेनको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा दुईवटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरे, तर कुनै मानवीय क्षति भएन। अडेनको सुरक्षा विभागको सञ्चार कार्यालयले क्षेप्यास्त्र प्रहारबाट कुनै मानवीय क्षति नभएको जनाएको छ।
यो आक्रमण हुथी विद्रोहीहरूले यमनको लाल सागर तटमा अग्रता लिएपछि र साउदी समर्थित सरकारी सेनाले गठबन्धनको हवाई सहयोगमा रणनीतिक बाब अल-मान्दब जलमार्ग वरपरका क्षेत्रहरू पुनः कब्जा गर्न प्रतिआक्रमण सुरु गरेपछि भएको हो।
द्वन्द्वको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
यमनमा दशकौंसम्म शासन गरेका राष्ट्रपति अली अब्दुल्लाह सालेहको बहिर्गमनपछि सन् २०१२ मा अब्दु रब्बु मन्सुर हादीको नेतृत्वमा संक्रमणकालीन सरकार गठन भएको थियो। सन् २०१४ को मध्यतिर तत्कालीन सरकारले इन्धनमा दिँदै आएको अनुदान कटौती गरेपछि जनतामा व्यापक असन्तोष फैलियो। यही जनआक्रोशलाई भर्याङ बनाएर इरान समर्थित हुथी लडाकुहरूले सेप्टेम्बर २०१४ मा यमनको राजधानी सानालाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका थिए।
सन् २०१५ को प्रारम्भसम्म आइपुग्दा हुथी विद्रोहीहरूले राष्ट्रपति भवन कब्जा गरे, राष्ट्रपति हादीलाई नजरबन्दमा राखे र पछि हादी भागेर दक्षिणी बन्दरगाह सहर अदन हुँदै साउदी अरबमा शरण लिन पुगे। आफ्नो दक्षिणी सीमामै इरानसमर्थित सशस्त्र समूहले सत्ता कब्जा गरेको सहन नसकी साउदी अरबले मार्च २०१५ मा संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) लगायत नौवटा सुन्नी अरब राष्ट्रहरूको संयुक्त सैन्य गठबन्धन बनाएर ‘अपरेसन डिसाइसिभ स्टर्म’ मार्फत हवाई आक्रमण थाल्यो। हुथीहरूलाई राजधानीबाट लखेटेर हादीको वैधानिक सरकार पुनःस्थापित गर्नु साउदी नेतृत्वको गठबन्धनको प्राथमिक उद्देश्य थियो। सन् २०१८ मा लाल सागरको रणनीतिक बन्दरगाह हुदायदाहमा भएको भीषण भिडन्तपछि संयुक्त राष्ट्रसंघको मध्यस्थतामा स्टकहोम सम्झौता भयो। इजरायल-हमास युद्धपछि नोभेम्बरयता हुथी विद्रोहीले ‘रेड सी’मा दुई दर्जनभन्दा बढी हवाइ र ड्रोन हमला गरेका छन्।
यमनमा तीव्र सैन्य अभियान: २७० भन्दा बढीको मृत्यु
यमनमा सन् २०१४ देखि गृहयुद्ध जारी छ। इरान समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले राजधानी साना नियन्त्रणमा लिएपछि साउदी अरब नेतृत्वको गठबन्धनले अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारलाई समर्थन गर्दै आएको छ।
मङ्गलबार (अक्टोबर ६, २०२६) यमनमा सरकारी सेना र इरान समर्थित हुथी विद्रोहीबीचको झडपमा पछिल्लो २४ घण्टामा २७० भन्दा बढीको मृत्यु भएको दुवै पक्षका स्रोतले एएफपीलाई बताएका छन्। सरकारी स्रोतका अनुसार यस अवधिमा ११५ सैनिकको मृत्यु भएको छ, जबकि हुथी सैन्य स्रोतले १६० लडाकु मारिएको दाबी गरेको छ, जसमध्ये अधिकांश साउदी हवाई आक्रमणमा परेका थिए।
यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारले हुथी नियन्त्रित क्षेत्रहरू पुनः कब्जा गर्न साउदी अरबको समर्थनमा ‘यमन डन’ नामबाट ठूलो सैन्य अभियान सुरु गरेको छ। यमनको सेनाले विभिन्न मोर्चामा ११२२ सैन्य कारबाही गरी १७४७ हुथी लडाकुहरूलाई ‘निष्क्रिय’ पारेको र ३६४ सैन्य तथा लजिस्टिक सवारी साधनहरू नष्ट वा अक्षम पारेको दाबी गरेको छ (अक्टोबर ५, २०२६ सम्म)।
साउदी समर्थित यमनी सेनाले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण बाब अल-मान्दब जलमार्ग र मोखा सहर पुनः नियन्त्रणमा लिएको दाबी गरेको छ (मङ्गलबार, अक्टोबर ६, २०२६ सम्म)। यद्यपि, हुथी सैन्य स्रोतले भने बाब अल-मान्दब र मोखा सहर गुमाएको दाबी अस्वीकार गर्दै यसलाई साउदी प्रचारबाजी भनेको छ। ताइज प्रान्त र यसको वरपर जारी द्वन्द्वमा पछिल्लो २४ घण्टाभित्र ७० जनाभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको खबर छ।
साउदी अरेबियामा हुथी क्षेप्यास्त्रको प्रतिवाद
बुधबार अडेन विमानस्थलमा भएको हमलापछि साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले रियादको उत्तरमा र दक्षिणी साउदी सहर खामिस मुशैततर्फ प्रहार गरिएका हुथी ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रहरूलाई रोकेर नष्ट गरेको जनाएको छ। गठबन्धनका अनुसार यी क्षेप्यास्त्रका खतराहरू हुथी नियन्त्रित राजधानी साना र सादा तथा अमरान प्रान्तबाट उत्पन्न भएका थिए।
हुथी-सम्बन्धित अल मसिराह टिभीले इब्ब र ताइजका केन्द्रीय प्रान्तहरूमा साउदी सेनाले हवाई हमला गरेको बताएको छ। तर, साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले यसको तत्काल पुष्टि गरेको छैन। साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले सोमबार (अक्टोबर ५, २०२६) हुथीका अखडाहरूमा १०० भन्दा बढी लडाकु विमानमार्फत ३२४ वटा ठिकानाहरूलाई निशाना बनाएर हवाई आक्रमण गरेको थियो।
यसअघि, हुथी विद्रोहीहरूले साउदी अरेबियाको राजधानी रियादस्थित विश्वको ठूलो इन्धन कम्पनी ‘अरामको’ को तेल पूर्वाधारमा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र र ड्रोन प्रहार गरेको दाबी गरेका थिए (अक्टोबर ४, २०२६ सम्म)। तर, साउदी अरेबिया सरकारका आधिकारिक प्रवक्ता वा सुरक्षा निकायहरूले यसलाई हालसम्म आधिकारिक रूपमा पुष्टि गरेका छैनन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भेन्सले ताइजको अल-सलूमा हुथीको ठूलो आक्रमणलाई यमनको सेनाले असफल पारेको र १२ लडाकु मारिएको बताएका छन् (अक्टोबर ७, २०२६ सम्म)।
मक्का रक्षा गठबन्धनको घोषणा र वार्ताका सम्भावना
साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले हुथीहरू ‘सखाप’ नहुन्जेल यमनी सरकारी सेनालाई सहयोग जारी राख्ने बताएको छ। साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तान सम्मिलित ‘मक्का रक्षा गठबन्धन’ ले कुनै पनि एक सदस्य राष्ट्रमाथिको आक्रमणलाई सबैमाथिको आक्रमण मान्ने घोषणा गरेको छ। रियादमा आयोजित आपतकालीन बैठकपछि इस्लामिक पवित्र स्थलहरू मक्का र मदिनाको सुरक्षा तथा साउदी नागरिक एवं आर्थिक पूर्वाधारको रक्षाका लागि तुरुन्तै संयुक्त सैन्य शक्ति परिचालन गर्ने निर्णय गरिएको छ।
इरानका विदेश मन्त्री अब्बास अरागचीले यस संघर्षको कुनै सैन्य समाधान नभएको र इरानले वार्ताको बाटोलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार नगरेको बताएका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भेन्सले वाशिंगटन अझै पनि सम्झौताका लागि तयार रहेको बताएका छन्, तर तेहरानमा वास्तविक निर्णयकर्ता को हुन् भन्ने स्पष्ट नभएको उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, हुथी-सम्बन्धित अल मसिराह टिभीले इब्ब र ताइजमा साउदी सेनाले हवाई हमला गरेको दाबी गरे पनि साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले तत्काल पुष्टि गरेको छैन। साथै, अरामको तेल पूर्वाधारमा हुथीको क्षेप्यास्त्र हमलाको दाबी पनि साउदी सरकारले पुष्टि गरेको छैन।
