गोरखाको चुम्चेत नजिक पहिरोले बूढीगण्डकी नदीको बहाव अस्थायी रूपमा थुनिएपछि त्यसको अवरोध फुटेर विनाशकारी बाढी आएको अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) को प्रारम्भिक आकलनले पुष्टि गरेको छ।
इसिमोडले आइतबार बिहान करिब ४ बजे सुरु भएको बाढीको प्रारम्भिक विवरण विश्लेषण गर्दै पहिरोले नदी थुनिएर बनेको अस्थायी बाँध फुटेको जनाएको हो। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले पनि नेपाली सेनाको रिपोर्टिङका आधारमा यस्तै अनुमान गरेको थियो।
इसिमोडका जलवायु तथा वातावरणीय जोखिमसम्बन्धी रणनीतिक नेतृत्वकर्ता छियाङगङ झाङले आइतबार बूढीगण्डकीमा आएको बाढीको प्रारम्भिक विश्लेषणले पहिरोबाट बनेको अस्थायी अवरोध फुटेर गेग्रानयुक्त बाढी आएको देखाएको बताए। उनको विश्लेषण आइतबार बिहान ११:३० बजेसम्म सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध सूचनामा आधारित छ।
बाढीले गोरखाको चुमनुब्री, धार्चे र आरुघाट क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। चुमनुब्री गाउँपालिकाको लोक्पा, न्याकफेदी, सिर्दिबास, सल्लेरी र जगत क्षेत्र प्रभावित भएका छन्। जिल्ला प्रशासन कार्यालय गोरखाका अनुसार धार्चे गाउँपालिकाको दोभान, माछीखोला, यारुबगर र आरुघाट गाउँपालिकाको सोती र आरुघाट बजारमा पनि क्षति पुगेको छ।
चुमनुब्री गाउँपालिका-६ चुम्चेतका पाँच जना गोठाला उङ्गिलुङ भेडीगोठमा सम्पर्कविहीन बनेका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेत्रप्रसाद शर्माले बताए। चुमनुब्री गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमा लामाका अनुसार बाढीले वडा नम्बर ३ को सल्लेरी गाउँ पूर्ण रूपमा बगाएको छ। सल्लेरीमा कम्तीमा ७ वटा घर बगेको पुष्टि भएको छ।
बाढीका कारण ४ वटा जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुगेको छ: ३४.४ मेगावाटको बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजना, २८.५ मेगावाटको दोभान खोला जलविद्युत् आयोजना, ३०.५९ मेगावाटको यारु खोला जलविद्युत् आयोजना र १६ मेगावाटको माछाखोला जलविद्युत् आयोजना। गोरखाको सेल्लेरीस्थित ३४१ मेगावाट क्षमताको बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनास्थलमा पनि गम्भीर क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण छ।
बाढीले आरुघाटबाट धादिङ जोड्ने पक्की पुलको गोरखातर्फको एक भाग बगाएको छ, जसले सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ। नदीमा रहेका झोलुङ्गे तथा काठे पुलहरू पनि ध्वस्त भएका छन्।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले असोज २५ गते आइतबार साँझ सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट ९ जना विदेशी नागरिकसहित ६२ जनालाई नेपाली सेनाका चारवटा हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार गरिएको छ। प्राधिकरणले भौतिक क्षति धेरै भए पनि मानवीय क्षति भने पुष्टि नभएको जनाएको छ।
बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका प्रमुख विनोद पराजुलीका अनुसार गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिकामा खसेको पहिरोका कारण नदी थुनिएर क्यास्केडिङ इफेक्ट (क्रमिक रूपमा फुट्ने प्रक्रिया) हुँदा बाढी विभिन्न चरणमा आएको प्रारम्भिक अनुमान छ।
हाल बूढीगण्डकीको बाढी त्रिशूलीमा मिसिँदा त्रिशूलीको सतहमा करिब ३ मिटर बहाव बढ्ने आँकलन गरिएको छ। मुग्लिनसम्म उच्च जोखिम र मुग्लिनभन्दा तल्लो तटीय क्षेत्रमा मध्यम जोखिम रहेको शाखाले जनाएको छ। चितवन र नवलपरासीको तटीय क्षेत्रमा समेत नदीको बहाव उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने भएकाले नदीको अवस्था सामान्य नहुँदासम्म सतर्क रहन अपिल गरिएको छ।
इसिमोडका महानिर्देशक पेमा ग्याम्छोले यस्ता घटनाले हिमाली समुदाय र नदी करिडोरहरू अचानक उत्पन्न हुने तथा एकपछि अर्को विपद् निम्त्याउने प्राकृतिक जोखिमको उच्च जोखिममा रहेको देखाएको बताए। उनले तत्काल उद्धार र राहतलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने भए पनि बाढीको कारण पहिचान गर्नु भविष्यमा यस्ता जोखिम न्यूनीकरण गर्न महत्त्वपूर्ण हुनेमा जोड दिए।
उद्धार तथा अनुसन्धानका काम जारी रहेकाले घटनासम्बन्धी तथ्यांक र क्षतिको विवरण परिवर्तन हुन सक्ने छियाङगङ झाङले बताए। सडक विभाग र स्थानीय पूर्वाधार विकास विभागका महानिर्देशकसहितको टोली सडक सञ्चालन तथा बेलीब्रिज जडानको सम्भाव्यता अध्ययनका लागि परिचालन भएको छ। आरुघाटमा बेलीब्रिज जडानका लागि पनि तयारी थालिएको छ।
यसअघि सन् २०२४ को अप्रिलमा पनि बूढीगण्डकीमा ठूलो बाढीजन्य घटना भएको थियो। त्यसबेला मनास्लु हिमनदीको अग्रभागबाट विशाल हिमपहिरो खसेर वीरेन्द्र तालमा पुगेपछि तालको पानी अचानक बाहिर निस्किएको थियो। इसिमोडको अध्ययनले उक्त घटना हिमताल विस्फोटजन्य बाढी नभई हिमपहिरोका कारण तालको पानी विस्थापित भएर बाहिर निस्कँदा भएको निष्कर्ष निकालेको थियो।
यस वर्ष मात्र तीन वटा बाढीले धेरै जलविद्युत् आयोजनाहरूमा असर पुर्याएको छ। गत भदौ १० गते रसुवा र नुवाकोटमा भोटेकोशी नदीमा आएको भीषण बाढीले ४३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन ठप्प पारेको थियो। उक्त बाढीले ११ वटा सञ्चालित तथा निर्माणाधीन आयोजनामा अर्बौँको क्षति पुर्याएको थियो।
इसिमोडले आगामी दिनमा जोखिम मूल्यांकन, पूर्वाधार योजना र पुन:स्थापनाका काम गर्दा विभिन्न प्राकृतिक जोखिम, तिनलाई उत्पन्न गराउने कारण र तल्लो तटीय क्षेत्रमा पर्ने प्रभावलाई एकसाथ विचार गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।
यसअघि: बुढीगण्डकी बाढी: सहायक नदी थुनिएर फुटेको प्रारम्भिक अनुमान, ५ जना बेपत्ता
