अमेरिकी डलर १५२ रुपैयाँ नाघ्यो, राष्ट्र बैंकले तोक्यो नयाँ विनिमय दर

काठमाडौँ – नेपाली बजारमा अमेरिकी डलरको भाउले नयाँ उचाइ छोएको छ, जसले आम नागरिकको दैनिकी र देशको अर्थतन्त्रमा गहिरो प्रभाव पार्ने देखिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले शुक्रबारका लागि तोकेको विनिमय दर अनुसार एक अमेरिकी डलरको खरिद दर १५१ रुपैयाँ ५६ पैसा र बिक्री दर १५२ रुपैयाँ १६ पैसा पुगेको छ। यो हालसम्मकै उच्च विनिमय दर हो, जसले नेपाली रुपैयाँको अवमूल्यनलाई थप प्रस्ट्याएको छ। यस प्रकारको विनिमय दर वृद्धिले मुलुकको आर्थिक स्थायित्वमाथि प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ भने आम नागरिकमाझ चिन्ताको लहर फैलिएको छ।

विगतका तुलनामा डलरको भाउमा अभूतपूर्व वृद्धि

पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलर बलियो बन्दै गएको र नेपालको अर्थतन्त्रमा बाह्य दबाब बढ्दै गएका कारण नेपाली रुपैयाँ कमजोर बनेको हो। यसले गर्दा आयातित वस्तुहरूको मूल्य बढ्ने र मुद्रास्फीति थप उकालो लाग्ने चिन्ता बढेको छ। गत हप्ताको तुलनामा डलरको भाउ करिब २ रुपैयाँले बढेको छ, जुन छोटो अवधिमा ठूलो वृद्धि मानिन्छ। नेपालको अर्थतन्त्र आयातमा अत्यधिक निर्भर भएकाले डलरको यो वृद्धिको प्रत्यक्ष असर हरेक नेपालीको भान्सा र जीवनशैलीमा पर्नेछ। यसको प्रभावले मात्र नभई, विगतका वर्षहरूमा पनि नेपालले यस्तै प्रकारका विनिमय दरका उतारचढावको सामना गर्दै आएको छ, जसले गर्दा मुलुकको व्यापार घाटा निरन्तर बढ्दो क्रममा छ।

अन्य प्रमुख मुद्राको विनिमय दरमा पनि बढोत्तरी

अमेरिकी डलरसँगै युरोपेली युरो र बेलायती पाउन्ड स्टर्लिङको भाउ पनि बढेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र यात्रालाई थप महँगो बनाएको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार आज एक युरोपेली युरोको खरिददर १७७ रुपैयाँ ५८ पैसा र बिक्रीदर १७८ रुपैयाँ २८ पैसा तोकिएको छ। त्यसैगरी, एक युके पाउन्ड स्टर्लिङको खरिददर २०३ रुपैयाँ ६७ पैसा र बिक्रीदर २०४ रुपैयाँ ६२ पैसा रहेको छ। यी प्रमुख मुद्राको मूल्यवृद्धिले नेपालको वैदेशिक मुद्रा सञ्चितिको अवस्थामाथि पनि थप दबाब सिर्जना गरेको छ। यसले नेपालको भुक्तानी सन्तुलनलाई थप जटिल बनाउने सम्भावना बढेको छ, जुन विगत केही वर्षदेखि नै चिन्ताको विषय बन्दै आएको छ।

• मुख्य तथ्यांकहरू:
• अमेरिकी डलर (खरिद): १५१.५६ रुपैयाँ
• अमेरिकी डलर (बिक्री): १५२.१६ रुपैयाँ
• युरोपेली युरो (खरिद): १७७.५८ रुपैयाँ
• युरोपेली युरो (बिक्री): १७८.२८ रुपैयाँ
• युके पाउन्ड स्टर्लिङ (खरिद): २०३.६७ रुपैयाँ
• युके पाउन्ड स्टर्लिङ (बिक्री): २०४.६२ रुपैयाँ

डलरको भाउ बढ्नुको बहुआयामिक असर

अमेरिकी डलरको भाउ बढ्दा नेपालमा आयातमा आधारित अर्थतन्त्रमा ठूलो असर पर्छ। पेट्रोलियम पदार्थ, औषधि, खाद्यान्न र अन्य कच्चा पदार्थको आयात महँगो हुनेछ, जसको प्रत्यक्ष मार उपभोक्ताहरूमाथि पर्नेछ। यसले गर्दा उपभोक्ता मूल्यमा वृद्धि भई मुद्रास्फीति बढ्ने सम्भावना छ, जसले आम नागरिकको क्रयशक्तिलाई कमजोर बनाउनेछ। उदाहरणका लागि, एक सामान्य परिवारले पहिले २०० रुपैयाँमा किन्ने खाद्यान्न अब २५० रुपैयाँमा किन्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। वैदेशिक ऋणको साँवा र ब्याज भुक्तानीको भार पनि बढ्नेछ, जसले सरकारी ढुकुटीमाथि थप दबाब सिर्जना गर्नेछ। यसका साथै, विदेशमा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थी र उपचारका लागि जाने बिरामीहरूलाई पनि थप आर्थिक भार पर्नेछ, जसले उनीहरूको भविष्य र स्वास्थ्यमाथि प्रश्नचिह्न खडा गर्न सक्छ।

अर्थविद्हरूद्वारा तत्काल ठोस कदमको माग

अर्थविद्हरूका अनुसार, नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउन र व्यापार घाटा कम गर्न विशेष कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता छ। डलरको भाउ अनियन्त्रित हुन नदिनका लागि सरकारी नीतिहरू प्रभावकारी हुनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ। ‘विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्दै जानु र व्यापार घाटा बढ्दै जानु नेपाली अर्थतन्त्रका लागि चिन्ताजनक विषय हो,’ एक अर्थविद्ले भने, ‘यसलाई नियन्त्रण गर्न तत्काल ठोस कदम चाल्नुपर्छ।’ उनीहरूले विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउनका लागि रेमिट्यान्स प्रवाहलाई प्रोत्साहन गर्ने, निर्यातजन्य उद्योगहरूलाई विशेष सुविधा दिने र अनावश्यक आयातमा कडाइका साथ नियन्त्रण गर्ने जस्ता उपायहरू तत्काल लागू गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्। विगतमा पनि यस्तै आर्थिक दबाबका बेला राष्ट्र बैंकले विभिन्न नीतिगत उपकरणहरूको प्रयोग गर्दै आएको छ, तर यसपटकको अवस्था अझ चुनौतीपूर्ण देखिएको छ।

आगामी दिनमा अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने प्रभाव

डलरको भाउ यसरी नै बढ्दै गएमा नेपाली अर्थतन्त्र थप दबाबमा पर्नेछ। राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउन र व्यापार घाटा कम गर्न विभिन्न नीतिगत उपायहरू अपनाउन सक्नेछ, जसमा ब्याजदरमा समायोजन, आयातमा थप कडाइ, र विदेशी मुद्रा सञ्चालनमा थप नियमन जस्ता कदमहरू समावेश हुन सक्छन्। यसका साथै, सरकारले पनि आयातलाई निरुत्साहित गर्ने र निर्यातलाई प्रोत्साहन गर्ने खालका नीतिहरू ल्याउनुपर्ने देखिन्छ, जसमा निर्यातमा दिइने अनुदानमा वृद्धि, नयाँ बजारको खोजी, र स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रमहरू समावेश हुन सक्छन्। आगामी दिनमा मुद्रा विनिमय दरमा कस्तो प्रभाव पर्छ, त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ, तर आम नागरिकले भने थप आर्थिक चुनौतीको सामना गर्नुपर्ने सम्भावना बढेको छ। यसको दीर्घकालीन समाधानका लागि संरचनात्मक सुधार र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको निर्माणमा जोड दिनु अपरिहार्य छ।