जाजरकोटमा जडीबुटी संकलनबाट २९ करोड आम्दानी, ग्रामीण अर्थतन्त्रमा टेवा

जाजरकोटका स्थानीयले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा जडीबुटी संकलनबाट २९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी गरे, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई बलियो टेको दियो।

जिल्ला समन्वय समिति जाजरकोटले असोज १२ र १३ गते आयोजना गरेको सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालयहरूको वार्षिक प्रगति समीक्षामा डिभिजन वन अधिकृत दीपेश केसीले यो जानकारी दिएका हुन्। जडीबुटी संकलन स्थानीयको जीविकोपार्जन र रोजगारीको मुख्य आधार बनेको छ।

जडीबुटी निकासी र राजस्व

जाजरकोटबाट टिमुर, रिठ्ठा, पदमचाल, पाषाणवेद, रातो च्याउ, झ्याउ, विषफेज र धुपीको पातलगायत ३७ प्रजातिका जडीबुटी निकासी भएका छन्। गत आर्थिक वर्षमा मात्रै १ लाख ९८ हजार ७५९ किलो टिमुर निकासी भएको थियो।

वन पैदावारबाट सरकार र समुदायले कुल १ करोड ३ लाख ५८ हजार ३५४ रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेका छन्। यसका अतिरिक्त, ६८ लाख १६ हजार १६५ रुपैयाँ मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) र सामुदायिक वनबाट २ करोड ६५ लाख ७० हजार ९३४ रुपैयाँ आम्दानी भएको छ। झ्याउ संकलनबाट मात्रै ३ करोड रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी भएको डिभिजन वन कार्यालयले बताएको छ।

जडीबुटीको सम्भावना र चुनौती

जाजरकोट जडीबुटीका लागि प्रचुर सम्भावना भएको जिल्ला हो। आर्थिक वर्ष २०७१/७२ मा ३० प्रकारका जडीबुटी संकलन तथा निकासीबाट १६ लाख ८५ हजार ९७८ रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको थियो। यसको तुलनामा २०८२/८३ को आम्दानी निकै बढी हो, जसले यस क्षेत्रको आर्थिक वृद्धि देखाउँछ।

नेपाल सरकारले जडीबुटी क्षेत्रको विकासका लागि ‘जडीबुटी तथा गैह्रकाष्ठ वन पैदावार विकास नीति, २०६१’ लागू गरेको छ। विगतमा बारेकोट गाउँपालिकामा जडीबुटी संकलन बन्द गरिँदा चोरी निकासी बढेको अनुभव पनि रहेको छ। नेपालमा ७०० भन्दा बढी औषधीय जडीबुटी र २३०० भन्दा बढी औषधीय तथा सुगन्धित तेलजन्य वनस्पति पाइन्छन्, तर धेरै जडीबुटी प्रशोधन नगरी निर्यात हुने गरेका छन्।

यद्यपि, जडीबुटीबाट ठूलो आम्दानी भइरहे पनि वन डढेलो, अतिक्रमण र वन्यजन्तु द्वन्द्व जस्ता चुनौतीहरू कायमै छन्। वनजंगल संरक्षणका नाममा चरिचरन पूर्ण रुपमा बन्द गरिँदा अनावश्यक विरुवा र झार फैलिएर बहुमूल्य जडीबुटी उत्पादन घट्दै गएको छ, जसले आम्दानीमा नकारात्मक असर पारेको छ।

अनसुलझे प्रश्न

हाल २९ करोडभन्दा बढी आम्दानीको विस्तृत प्रजातिगत विवरण र प्रत्येक प्रजातिको योगदानबारे थप जानकारी उपलब्ध छैन। जडीबुटी तथा गैह्रकाष्ठ वन पैदावार विकास नीति, २०६१ को जाजरकोटको जडीबुटी क्षेत्रमा परेको विशिष्ट प्रभावबारे पनि थप अध्ययन आवश्यक छ।

जडीबुटी उत्पादनमा कमी ल्याउने अनावश्यक झारपातको फैलावट नियन्त्रणका लागि के कस्ता उपायहरू अपनाइँदैछन् र जडीबुटीको चोरी निकासी नियन्त्रणका लागि हाल के कस्ता कदम चालिएका छन् भन्नेबारे स्पष्ट जानकारी प्राप्त हुन सकेको छैन।