बुढीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले गोरखा र धादिङका २०४ घरमा क्षति पुर्याएको छ भने ५ जना सम्पर्कविहीन छन्। बाढीले चार जलविद्युत् आयोजना र मनास्लु पदमार्गमा समेत ठूलो असर पारेको छ, जसले गर्दा सयौँ परिवार विस्थापित भएका छन् र १५० भन्दा बढी पर्यटक अलपत्र परेका छन्।
आरुघाट गाउँपालिका–३ सोतीका वडाध्यक्ष टेकबहादुर अधिकारीले बाढीले २० घरधुरीलाई प्रभावित पारेको बताए। उनका अनुसार, कोही आफन्तको घरमा त कोही सामुदायिक भवनमा रात बिताउन बाध्य भएका छन्। अधिकारीले भने, ‘बुढीगण्डकी किनारमै घर छ, हिजोको बाढीले घरभित्रै लेदो ल्याएर हालिदियो। २०७२ को भूकम्पले पनि यो बस्तीका घर हल्लाएको थियो, हिजोको बाढीले पनि जमिन थर्किएर घर हल्लिएको छ, यस्तो घरमा कसरी सुत्नु?’
सोती बजारकी स्थानीय सपना गुरुङको घर पनि बाढीले बगाएको छ। उनी अहिले छिमेकीको घरमा आश्रय लिइरहेकी छन्। ‘बुढीगण्डकी पारि मान्वुबाट पानी ल्याएको पाइप पनि बाढीले बगायो,’ उनले भनिन्, ‘आकाशमा हेलिकोप्टर घुम्छ तर हामीले पानी पिउन पाएका छैनौं। न राहत छ। घर बगाएपछि छिमेकीको घरमा बसेका छौं।’
जगतका विशाल घलेको ४८ जना बास बस्न मिल्ने होटलसहितको घर बाढीले बगाएको छ। उनी आफन्तको आश्रय खोज्दै सेनाको हेलिकोप्टरमा काठमाडौं आइपुगेका छन्। उनले भने, ‘लगाएको एक जोर लुगाबाहेक सबै बाढीले बगायो। अहिले पीडितलाई गाँसबासकै समस्या छ।’
सडक र पुल भत्किँदा उद्धारमा चुनौती
बाढीले सडक र पैदलमार्गमा ठूलो क्षति पुर्याएपछि उद्धार तथा राहत वितरणमा गम्भीर चुनौती देखिएको छ। चुमनुब्री गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमा लामाले राहत ल्याउन हेलिकोप्टरबाहेक अर्को विकल्प नभएको बताए। उनले भने, ‘क्यान्टिलिभर पुल बगाएपछि चुमभ्यालीतर्फ झन् ठूलो समस्या भयो। फिलिमसम्म आउन पैदलमार्ग पनि भएन।’
धार्चे गाउँपालिकाका अध्यक्ष लक्ष्मण गुरुङले छेपारे भीरमा बाढीले लेदो ल्याएर सडक कटान गरेको र ठाउँठाउँमा लेदो जमेको बताएका छन्। गुरुङले भने, ‘गाउँपालिकाको केन्द्र माछाखोलासम्म जसरी पनि गाडी पुर्याउने गरी काम गरिरहेका छौं। खोलाबेंसी तातोपानीको बीचमा बुढीगण्डकी नदी नै पदमार्गमा बगेको छ। त्यसभन्दा माथि चुमनुब्रीतर्फ जाने उपाय छैन।’
बाढीले गोरखा र धादिङ जोड्ने पक्की पुल, आरुघाट गाउँपालिका-२ र ३ जोड्ने सोतीस्थित फलामे पुल, धार्चे गाउँपालिका-५ माछीखोलाबाट केरौजा जोड्ने झोलुङ्गे पुल, चुमनुब्री गाउँपालिका-३ न्याकचेतस्थित न्याकचेत-सिर्दिबास जोड्ने पुरानो झोलुङ्गे पुल, धार्चे गाउँपालिका-१ र ३ जोड्ने बेलिब्रिज, चुमनुब्रीको ठाडो भर्याङ र जगत जोड्ने पुल, र चुमनुब्रीकै घट्टेखोला र फिलिम जोड्ने झोलुङ्गे पुलसमेत बगाएको छ। यसले गर्दा धेरै बस्तीहरू पूर्ण रूपमा सम्पर्कविहीन भएका छन्।
जलविद्युत् आयोजना र पर्यटकमा असर
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार, गोरखाका चुमनुब्री, धार्चे र आरुघाट गाउँपालिका र धादिङको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिकाका गरी कुल २०४ घरमा बाढीले क्षति पुगेको छ। यसमध्ये चुमनुब्रीमा ४३, धार्चेमा ३९, आरुघाटमा ६४ र त्रिपुरासुन्दरीमा ५८ घर क्षतिग्रस्त भएका छन्।
बाढीले गोरखा र धादिङका चार जलविद्युत् आयोजनामा पनि क्षति पुर्याएको छ। ३४१ मेगावाटको बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको मुख्य क्याम्प क्षेत्र र केही निर्माण उपकरण बाढीले बगाएको छ। यस्तै, २४.५ मेगावाटको दोभान खोला आयोजना, ३०.५९ मेगावाटको यारु खोला आयोजना र १६ मेगावाटको माछा खोला आयोजनामा पनि ठूलो क्षति पुगेको छ।
मनास्लु संरक्षण क्षेत्र जाने पदमार्ग र झोलुङ्गे पुलमा क्षति पुगेपछि १५० भन्दा बढी पर्यटक अलपत्र परेका छन्। चुमनुब्री गाउँपालिका-३ जगतमा १०० भन्दा बढी विदेशी पर्यटक सुरक्षित स्थानमा छन्। उनीहरूको उद्धारका लागि हेलिकोप्टरको व्यवस्था गर्न पहल भइरहेको छ।
आइतबार बिहानै चुमनुब्री गाउँपालिका–६ लोक्पा र चुम्लिङको बीचमा पहिरो गई नदी थुनिएर बुढीगण्डकीमा बाढी आएको थियो। स्थानीय स्यारखोलाको सहायक उङ्गिलुङ खोलामा पहिरो खसेर बाढी आएको अनुमान गरिएको छ। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाको प्रारम्भिक प्राविधिक विश्लेषणले हिमाली क्षेत्रमा गएको पहिरोका कारण नदीको बहाव अवरुद्ध भई पानी जम्मा भएको र त्यसपछि अवरोध कमजोर भएर वा भत्किएर एक्कासि ठूलो बहाव निस्किएको हुन सक्ने देखाएको छ। यो घटनाले मधेस प्रदेशमा पनि १ जनाको मृत्यु भएको जनाइएको छ।
मनास्लु क्षेत्र विकास आयोजना (एमक्याप) ले बाढीले क्षति पुर्याएको पदमार्गको मर्मत तथा पुनःसञ्चालनका लागि स्थानीय अधिकारी र सम्बन्धित सरकारी निकायसँग समन्वय गरिरहेको छ। हालसम्म ४९ जनाको उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ भने अक्टोबर ११, २०२६ सम्म ५ जना गोठाला सम्पर्कविहीन छन्। बाढीको जोखिम पूर्ण रूपमा टरिसकेको छैन, बुढीगण्डकी अझै थुनिएको छ।
यसअघि: बुढीगण्डकी बाढीले गोरखाका दुई पक्की पुल बगायो, ३५ घर ध्वस्त, १० जना बेपत्ता
