गत भदौ १० गते भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले बर्दियाका ७६ जनालाई बेपत्ता बनाएपछि यस वर्षको बडादसैँ पीडित परिवारका लागि खल्लो बन्न पुगेको छ। आफन्त बेपत्ता भएपछि उनीहरूको दसैँ उल्लासमय नभएर शोकमा बित्यो।
गेरुवा गाउँपालिका–५ सुखारकी ४२ वर्षीया भगिरथी थारुका लागि यस वर्षको दसैँ विगतका वर्षजस्तो रहेन। भदौ १० गतेको बाढीमा छोरा जगत थारु बेपत्ता भएपछि उनको परिवार शोकमा छ। दसैँमा छोरासँगै टीका लगाउने र खुसी साट्ने आशा गरेकी भगिरथीको निधार यस वर्ष खाली नै रह्यो।
‘दसैँमा छोराछोरीसँगै बसेर टीका लगाउने, आशीर्वाद दिने र लिने गथ्र्यौं,’ उनले भनिन्, ‘यस वर्ष पनि दसैँमा छोरा आउला, टीका लगाउन पाइएला भन्ने आशा थियो। तर, बाढीमा छोरा बेपत्ता भएपछि हाम्रो त खुसी नै खोसियो।’ डेढ महिनादेखि छोराको पर्खाइमा रहेकी भगिरथीलाई दसैँ आए पनि मनमा खुसी छैन। छोराको अत्तोपत्तो नहुँदा उनको मनमा पीडा र पर्खाइ मात्रै छ।
राजापुर ९ तिनघरवाकी सिर्जना थारुको पीडा पनि उस्तै छ। भोटेकोशी बाढीमा श्रीमान् प्रदीप थारु बेपत्ता भएपछि उनको परिवारमा पनि दसैँको रौनक हराएको हो। हरेक वर्ष दसैँमा श्रीमान्सँग टीका लगाएर आशीर्वाद साट्ने उनी यस वर्ष श्रीमान्को अनुपस्थितिमा निकै निराशामा दसैँ बिताइन्। ‘दसैँमा श्रीमान् घर आउनुहुन्छ, टीका लगाउँछौँ भन्ने आशा थियो,’ उनले भनिन्, ‘बाढीमा बेपत्ता भएपछि त्यो खुसी पनि रहेन। श्रीमान् कहाँ हुनुहुन्छ, कस्तो अवस्थामा हुनुहुन्छ भन्ने थाहा छैन। यस्तो अवस्थामा कसरी खुसी भएर दसैँ मनाउनु?’
भोटेकोशी बाढीले बेपत्ता बनाएका ९ जना
गत भदौ १० गते भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीमा परेर गेरुवा गाउँपालिका–५ सुखारका जगत थारु, मनोज थारु, सुरेन्द्र थारु र सर्वेस थारु गरी चार जना बेपत्ता भएका थिए। त्यसैगरी राजापुर–९ तिनघरवाका सुरेश थारु, अमिस थारु, सिसन थारु, प्रदीप थारु र राजु थारु गरी पाँच जना बेपत्ता भएका थिए। उनीहरूका परिवार डेढ महिनादेखि आफन्त फर्किने आशामा छन्। बेपत्ताको अवस्था पत्ता नलागेकाले परिवारले अन्तिम संस्कार तथा काजक्रिया गर्न सकेका छैनन्।
गेरुवा गाउँपालिका–५ का वडाध्यक्ष तथा प्रवक्ता धर्मप्रकाश चौधरीका अनुसार भोटेकोशी बाढीका कारण गाउँपालिकाका १४ परिवारमा यस वर्ष दसैँको खुसी छाउन सकेन। ‘बाढीमा आफन्त बेपत्ता भएपछि परिवार शोकमा छन्,’ उनले भने, ‘दसैँमा टीका लगाएर खुसी साट्ने समयमा उनीहरू आफन्तको पर्खाइमा छन्। यस्तो अवस्थामा कसरी खुसी भएर चाडपर्व मनाउन सकून् र?’
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार, रसुवा बाढीमा हालसम्म १,३५६ जनाको मृत्यु भएको छ र करिब ४,२०० जना अझै बेपत्ता छन्। नेपाल प्रहरीका अनुसार, भोटेकोशी बाढीका कारण मंगलबार बिहान ११ बजेसम्म १,०१० जनाको शव फेला परेको छ।
बाढीको कारण र कृषि क्षेत्रमा क्षति
भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीको मुख्य कारण नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रअन्तर्गत रसुवागढी नाकाबाट करिब २० किलोमिटर उत्तरपूर्व तिब्बती भूभागमा हिमचट्टान खोलामा खस्नु रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। राष्ट्रिय योजना आयोग र राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले तयार पारेको प्रारम्भिक मूल्याङ्कन प्रतिवेदनअनुसार बाढीले कृषि क्षेत्रमा १ अर्ब ९ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति पुर्याएको छ। बाढीका कारण करिब १ हजार ८ सय हेक्टर कृषियोग्य जमिनमा क्षति पुगेको छ र हजारौं पशुपन्छी मरेका छन्।
मधेश प्रदेशमा पनि बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको छ। मधेश प्रदेशमा बाढीका कारण ६ जनाको मृत्यु भएको छ, जसमा एक बालिका पनि सामेल छिन्। मृत्यु हुनेमा महोत्तरी र रौतहटका दुई-दुई तथा सप्तरी र सर्लाहीका एक-एकजना रहेका छन्। बाढीले बगाउँदा दुईजना बेपत्ता छन् भने आठजना घाइते भएका छन्। मधेशका आठ जिल्लामा बाढीबाट ५६ लाखको क्षति भएको छ र नौ पशुचौपाया मरेका छन्। ९६ घरपरिवारका ४८८ जना विस्थापित भएका छन् भने बाढीमा फसेका ३५ जनालाई उद्धार गरिएको छ।
सरकारको राहत र पुनर्निर्माणको योजना
भारत सरकारले नेपालमा आएको बाढीबाट प्रभावित नागरिकका लागि १० टन मानवीय सहायता सामग्री तथा अत्यावश्यक औषधि उपलब्ध गराएको छ। अमेरिकी सरकारले नेपालका बाढी-पीडितका लागि ३६ लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढीको अतिरिक्त मानवीय सहायता उपलब्ध गराउने घोषणा गरेको छ। गैरसरकारी संस्था (एनजीओ) तथा अन्तरराष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था (आईएनजीओ) ले बाढी पीडितहरूलाई सहायता प्रदान गर्न ३३३ करोड रुपियाँका राहत कार्यक्रम स्वीकृत गराएका छन्।
बाढी प्रभावित परिवारले बेपत्ता आफन्तको अवस्था पत्ता नलागेकाले अन्तिम संस्कार तथा काजक्रिया गर्न सकेका छैनन्। सरकारले बाढीमा ज्यान गुमाएका परिवारलाई तत्काल आर्थिक सहायता दिने, घाइतेहरूको सरकारी अस्पतालमा निःशुल्क उपचार गर्ने र घरबास गुमाएकाहरूलाई सुरक्षित स्थानमा गाँसबासको व्यवस्था मिलाउने जिम्मेवारी गृह मन्त्रालयलाई दिएको छ। पुनर्निर्माण र दीर्घकालीन राहतका लागि आवश्यक बजेट व्यवस्थापन गर्न अर्थ मन्त्रालयलाई निर्देशन दिइएको छ।
दसैँको टीका लगाएर परिवारसँग खुसी साट्ने उनीहरूको रहर यस वर्ष बाढीले अधुरै बनायो। चाडपर्व आए पनि मनमा खुसी फर्किन सकेको छैन। उनीहरूका लागि यस वर्षको दसैँ टीका र जमराको उत्सव भन्दा पनि बेपत्ता आफन्तको सम्झना, फर्किने आशा र पीडाबीच बितेको छ।
