विजया दशमीका दिन देशभर टीका, जमरा र पिङको उल्लास छाइरहँदा नुवाकोट र रसुवाका भोटेकोशी बाढीबाट विस्थापित बस्तीहरू भने सुनसान रहे। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार, २०८३ असोज २४ गतेसम्म भोटेकोशी बाढीमा परी १,४५७ जनाको मृत्यु भएको छ भने ४,७२० जना बेपत्ता छन्। गत भदौमा आएको बाढीले परिवार, आफन्त र थातथलो गुमाएका विस्थापितहरूका लागि यो वर्षको दशैँ शोकमा बित्यो।
नुवाकोटको विदुर नगरपालिका–५ स्थित बाँडाचौतारो, पिपलटारलगायतका विस्थापित बस्तीमा दशैँको कुनै रौनक देखिएन। तीन सयभन्दा बढी परिवारले चाडपर्व सम्झिनसमेत चाहेनन्। रसुवाको उत्तरगया गाउँपालिका–१ बाट विस्थापित भएर आएका उनीहरूले बाढीमा परिवारका सदस्य र आफन्त गुमाएका छन्।
विस्थापित बस्तीमा दशैँको खुसी खोसियो
विदुर नगरपालिका–५ का बाँडाचौतारो, रत्तकाली आधारभूत विद्यालय पिपलटार, माझीटार ठूलोगाउँ र पोष्टबहादुर बोगटी पार्क गरी चार स्थानमा करिब दुई हजार विस्थापित डेढ महिनादेखि बस्दै आएका छन्। यसपटक यी बस्तीमा दशैँको उल्लास देखिएन। केही शिविरमा बालबालिकाका लागि पिङ हालिएको भए पनि अभिभावकदेखि वृद्धवृद्धासम्म बाढीमा बेपत्ता र मृत्यु भएका परिवारजनको सम्झनामा टोलाइरहेका थिए।
उत्तरगया–१ का पूर्ववडाध्यक्ष तथा विस्थापित बमबहादुर तामाङले यसअघिका वर्षमा उल्लासपूर्वक दशैँ मनाउने गरे पनि अहिले आफूहरू आफन्त र परिवारजनको शोकमा रहेको बताए। उनले भने, ‘यहाँ सबैको कोही न कोही परिवारका सदस्य बाढीमा बितेर गए। सबथोक गुमाइसकेका हाम्रा लागि चाडपर्वको खुसी नै खोसिएको छ।’
रसुवाबाट विस्थापित भएर नुवाकोटमा बसिरहेकी तेन्जिङ भुटीले चाडपर्वमा झन् बितेका आफन्तको यादले सताउने गरेको बताइन्। उनले भनिन्, ‘यहाँ सबैजना आफन्तविहीन भएका छौँ। बाँचेका हामी पनि अब कसरी बाँच्ने भन्ने चिन्ताले मन अशान्त भइरहन्छ।’ उनले चाडपर्व मनाउनुभन्दा पनि आफ्नो जीवनलाई सामान्य अवस्थामा कसरी फर्काउने र बसोबासको व्यवस्था कसरी मिलाउने भन्ने चिन्ताले सताइरहेको उल्लेख गरिन्।
भोटेकोशी बाढीको विनाशकारी तथ्यांक
२०८३ भदौ १० गते (अगस्ट २६, २०२६) मा तिब्बततर्फ हिमपहिरो गएपछि भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा बाढी आएको थियो। यस बाढीले रसुवा र नुवाकोट जिल्लाका १५ वटा जलविद्युत् आयोजनामा क्षति पुर्याएको थियो। रसुवाबाट विस्थापित भएर आएका तीन सय ४४ परिवारका तीन सय १५ जना बाढीमा मृत्यु भएका वा बेपत्ता भएका छन्। यस्तै, उत्तरगया गाउँपालिका–१ का मात्रै चार सय ९५ जना बाढीमा मृत्यु भएका वा बेपत्ता छन्।
२०८३ असोज २७ गते (अक्टोबर १३, २०२६) सम्ममा रसुवाका १,०५० जना बाढी प्रभावित अझै होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका छन्। २०८३ भदौ १२ गते (अगस्ट २८, २०२६) सम्मको तथ्यांकअनुसार नुवाकोटमा १,२६७ घर पूर्ण रूपमा नष्ट भएका छन् भने १,२५३ घरमा आंशिक क्षति पुगेको छ। बाढीले नुवाकोटमा ७५ वटा संरचनामा पूर्ण क्षति पुर्याएको छ, जसमा १४ वटा सरकारी भवन र १६ वटा सडक पुल समावेश छन्।
२०८३ भदौ १० गतेको बाढीले रसुवा भन्सार कार्यालयसँगको सम्पर्क विच्छेद भएको थियो। यसैगरी, १८ वटा निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूमा २० अर्ब ९० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको प्रारम्भिक बीमा दाबी परेको छ, जसमध्ये २३ करोड ५२ लाख ५८ हजार रुपैयाँ मात्र भुक्तानी भएको नेपाल बीमा प्राधिकरणले जनाएको छ।
सरकारको सहायता र अनिश्चित भविष्य
तेन्जिङ भुटीले आगामी वर्षहरूमा फेरि दशैँ मनाउन पाइने आशा पनि व्यक्त गरिन्। ‘बसोबासदेखि सबै कुराको व्यवस्था भयो भने आगामी वर्षहरूमा फेरि मनाउन पाइएला,’ उनले भनिन्। सरकारले भोटेकोशी बाढी प्रभावित परिवारहरूलाई स्थायी आवास निर्माण नभएसम्मका लागि आवास भाडा सहायता रकम उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ।
यद्यपि, विस्थापित परिवारहरू कहाँ, कसरी र कति समयसम्म सुरक्षित रूपमा बस्न सक्छन् भन्ने प्रश्नको स्पष्ट जवाफ अझै आइसकेको छैन। उत्तरगया गाउँपालिकाले बाढी प्रभावित परिवारको नामावली सार्वजनिक गरेर गुनासो तथा दाबी-विरोध दर्ता गर्न तीन दिनभित्र आग्रह गरेको छ। नेपाल बीमा प्राधिकरणले बीमा दाबी फछ्र्योटमा ढिलाइ नहोस् भनेर ‘रसुवा बाढी दाबी भुक्तानीसम्बन्धी संक्षिप्त कार्यविधि, २०८३’ कार्यान्वयनमा ल्याएको छ।
यसअघि बर्दियामा भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले ७६ जनालाई बेपत्ता बनाएपछि धेरै परिवारको दशैँ खल्लो बनेको थियो। बेपत्ता आफन्तको पर्खाइमा रहेका परिवारले यस वर्ष टीका लगाएका थिएनन्।
मधेश प्रदेशमा बाढीको असर र सरकारी निर्णय
भोटेकोशी बाढीले राष्ट्रिय रूपमा ठूलो क्षति पुर्याए पनि यसको असर मधेश प्रदेशमा पनि देखिएको छ। मधेश प्रदेशमा बाढीका कारण २०८३ असोज १४ गते (सेप्टेम्बर ३०, २०२६) सम्ममा ६ जनाको मृत्यु भएको छ भने २ जना बेपत्ता छन्। मधेश प्रदेशका आठ जिल्लामा बाढीबाट ५६ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ।
मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालय जनकपुरधामका अनुसार, बाढीका कारण मधेश प्रदेशका १६८ जना अझै सम्पर्कविहीन छन्। बाढीले मधेश प्रदेशका ९६ घरपरिवारका ४८८ जना विस्थापित भएका छन् भने ३५ जनालाई उद्धार गरिएको छ। मधेश प्रदेश सरकारले बाढीमा ज्यान गुमाएका प्रदेश भित्रका मृतकका परिवारलाई १ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराउने र घाइतेहरूको निःशुल्क उपचार गराउने निर्णय गरेको छ।
यसअघि: बर्दियाका ७६ बेपत्ताको पर्खाइमा दसैँ: टीका लगाएनन् पीडित परिवारले
