राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले कृषि क्षेत्रमा लगानी बढाउने नीति अनुरूप २०८२ चैत मसान्तसम्म ३९ अर्ब ५३ करोड २० लाख रुपैयाँ कृषि कर्जा प्रवाह गरेको छ। बैंकले आधार दरमा न्यूनतम प्रिमियम जोडेर सस्तो ब्याजदरमा कर्जा उपलब्ध गराउँदै कृषक र कृषि उद्यमीलाई आकर्षित गर्ने रणनीति अपनाएको छ। यो पहल नेपालको आर्थिक विकासको एक महत्वपूर्ण पाटो हो, जहाँ कृषिले परम्परागत रूपमा ठूलो संख्यामा जनतालाई रोजगारी प्रदान गर्दै आएको छ। विगतका वर्षहरूमा, नेपाल सरकारले पनि कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण र उत्पादकत्व वृद्धिमा जोड दिँदै आएको छ, र यसका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई सहुलियतपूर्ण कर्जा प्रवाह गर्न प्रोत्साहन गरिरहेको छ। यस सन्दर्भमा, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको यो कदमले देशको आर्थिक विकासमा थप गति प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
कृषि कर्जामा विशेष सहुलियत र यसको प्रभाव
बैंकले कृषिसँग सम्बन्धित विभिन्न व्यवसाय जस्तै कुखुरापालन, बाख्रापालन, गाईपालन, माछापालन, मौरीपालन, केराखेती, तरकारीखेती, पुष्पखेती, र कफीखेती जस्ता क्षेत्रमा कर्जा प्रवाहलाई प्राथमिकता दिएको छ। यसका अतिरिक्त, बैंकले कृषि उपजको भण्डारण तथा प्रशोधनका लागि आवश्यक पर्ने पूर्वाधार निर्माणमा समेत लगानी गरिरहेको छ। सूचना अधिकारी पवन रेग्मीका अनुसार, बैंकले कृषक तथा कृषि उद्यमीलाई कर्जाको प्रशोधन शुल्कमा समेत सहुलियत प्रदान गरेको छ, जसले गर्दा साना किसानहरूलाई समेत व्यवसाय विस्तार गर्न सहज भएको छ। नेपालको संविधानले नै कृषि तथा पशुपंक्षी पालनलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राखेको छ, र यसलाई टेवा पुर्याउन सरकारले विभिन्न नीतिगत व्यवस्था गरेको छ। सहुलियतपूर्ण ब्याजदरमा कर्जा उपलब्ध गराउनुले मात्र होइन, प्रशोधन शुल्कमा छुट दिँदा साना लगानीकर्ताहरूलाई ठूलो राहत पुग्छ, जसले उनीहरूलाई थप लगानी गर्न र आफ्नो व्यवसायलाई अगाडि बढाउन प्रोत्साहित गर्छ। उदाहरणका लागि, एक सानो तरकारी उत्पादकले यस कर्जाको सहायताले उन्नत बीउ, सिँचाइ सुविधा वा आधुनिक कृषि औजारहरू खरिद गर्न सक्नेछ, जसले उसको उत्पादन क्षमता बढाउनेछ र बजारमा उसको प्रतिस्पर्धात्मकता सुधार्नेछ।
राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको लगानीको प्राथमिकता र विस्तारको पृष्ठभूमि
राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले विगत केही वर्षदेखि कृषि क्षेत्रलाई आफ्नो लगानीको प्रमुख प्राथमिकतामा राखेको छ। यसअघि बैंकले विभिन्न सरकारी योजना र कार्यक्रमहरूमा सहकार्य गर्दै आएको थियो। यस पटकको तथ्याङ्कले बैंकले आफ्नो आन्तरिक स्रोत परिचालन गरी कृषि क्षेत्रमा उल्लेख्य लगानी विस्तार गरेको देखाउँछ। नेपालमा बैंकहरूको स्थापनाको इतिहास हेर्ने हो भने, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले सधैं नै मुलुकको आर्थिक विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा वित्तीय सेवा विस्तारमा। विगतमा, धेरैजसो बैंकहरूले सहरी क्षेत्रमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्थे, तर सरकारको नीतिगत निर्देशन र राष्ट्रिय आवश्यकतालाई बुझेर राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले कृषि जस्ता उत्पादनशील क्षेत्रहरूमा लगानी बढाउन थालेको हो। यसको अर्थ हो कि बैंकले केवल नाफा कमाउने उद्देश्य मात्र नराखी, राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन र कृषकहरूको जीवनस्तर उकास्न पनि योगदान पुर्याइरहेको छ। यस प्रकारको लगानी विस्तारले देशको समग्र कृषि उत्पादनमा वृद्धि गर्न र आयातमाथिको निर्भरता घटाउन मद्दत गर्दछ, जुन नेपालको आर्थिक स्थायित्वका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ।
- कुल कृषि कर्जा प्रवाह: ३९ अर्ब ५३ करोड २० लाख रुपैयाँ (२०८२ चैत मसान्तसम्म)
- कर्जा प्रवाहको मुख्य क्षेत्रहरू: कुखुरापालन, बाख्रापालन, गाईपालन, माछापालन, मौरीपालन, केराखेती, तरकारीखेती, पुष्पखेती, कफीखेती, कृषि उपज भण्डारण र प्रशोधन।
- ब्याजदर नीति: आधार दरमा न्यूनतम प्रिमियम, सहुलियतपूर्ण ब्याजदर।
- अन्य सहुलियत: प्रशोधन शुल्कमा छुट।
- लक्ष्य: कृषक तथा कृषि उद्यमीहरूको क्षमता अभिवृद्धि र आयआर्जनमा वृद्धि।
- यस प्रवाहले विशेष गरी युवा उद्यमीहरूलाई कृषि क्षेत्रमा आकर्षित गर्ने र आधुनिक प्रविधि अपनाउन प्रेरित गर्ने अपेक्षा छ।
- कृषि उपजको भण्डारण र प्रशोधनमा लगानीले किसानहरूलाई बजारको उतारचढावबाट जोगाउन र उनीहरूको उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि गर्न मद्दत गर्दछ।
अर्थतन्त्रमा कृषि कर्जाको भूमिका र नागरिकमा यसको प्रभाव
कृषि क्षेत्र नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो। यस क्षेत्रमा बैंकहरूको लगानी बढ्नुले राष्ट्रिय उत्पादनमा वृद्धि, रोजगारी सिर्जना, खाद्य सुरक्षा सुनिश्चितता र आयात प्रतिस्थापनमा महत्वपूर्ण योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको यो पहलले साना तथा मझौला कृषकहरूलाई वित्तीय पहुँच पुर्याई उनीहरूको व्यावसायिक क्षमता अभिवृद्धि गर्न मद्दत गर्नेछ। नेपालमा करिब ६०% भन्दा बढी जनसंख्या प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा कृषिमा आश्रित छ। यस क्षेत्रमा पर्याप्त लगानी नहुँदा बेरोजगारी बढ्ने, गरिबीको रेखामुनि रहेका जनताको संख्यामा वृद्धि हुने र खाद्यान्नका लागि परनिर्भरता बढ्ने जस्ता समस्याहरू उत्पन्न हुन्छन्। यस प्रकारको सहुलियतपूर्ण कर्जा प्रवाहले गर्दा, एक सामान्य किसानले पनि आफ्नो खेतमा आधुनिक सिँचाइ प्रणाली जडान गर्न, उन्नत जातका बीउहरू प्रयोग गर्न वा पशुपंक्षी पालनका लागि आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्न सक्नेछ। यसले उसको आम्दानीमा वृद्धि मात्र गर्दैन, बल्कि देशको समग्र कृषि उत्पादन बढाउन र खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्न पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसका साथै, कृषि उपजको प्रशोधन र भण्डारणमा लगानी बढ्दा किसानहरूले आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य पाउने र बजारमा लामो समयसम्म टिकाउन सक्ने सम्भावना बढ्छ, जसले उनीहरूको आर्थिक अवस्थामा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ।
बैंकको आगामी योजना र कृषि क्षेत्रको भविष्य
बैंकले आगामी दिनहरूमा पनि कृषि क्षेत्रमा लगानीलाई निरन्तरता दिने र यसलाई अझ विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ। यसका लागि, बैंकले नयाँ प्रविधि अवलम्बन गर्ने, कृषि उपजको बजारिकरणमा सहयोग पुर्याउने र कृषकहरूलाई प्राविधिक ज्ञान प्रदान गर्ने जस्ता कार्यहरूमा पनि जोड दिनेछ। यसबाट समग्र कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण र व्यवसायीकरणमा टेवा पुग्ने विश्वास बैंकले लिएको छ। नेपालको कृषि क्षेत्रलाई अझ बढी प्रतिस्पर्धी र लाभदायक बनाउनका लागि प्रविधिको प्रयोग, गुणस्तरीय बीउ तथा मलको उपलब्धता, र किसानहरूलाई तालिम तथा परामर्श सेवा प्रदान गर्नु अत्यावश्यक छ। राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले यस दिशामा काम गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुले यस क्षेत्रको भविष्य उज्ज्वल देखिन्छ। बैंकले सम्भवतः डिजिटल बैंकिङ प्लेटफर्महरू मार्फत कृषि कर्जा आवेदन प्रक्रियालाई सरल बनाउने, कृषि उपजको बजार मूल्य सम्बन्धी जानकारी उपलब्ध गराउने, र बिमा जस्ता सेवाहरूलाई पनि कृषि कर्जासँग जोड्ने जस्ता योजनाहरू अगाडि बढाउन सक्दछ। यसका अतिरिक्त, किसानहरूलाई जलवायु परिवर्तनको प्रभावसँग जुध्न र दिगो कृषि अभ्यासहरू अपनाउनका लागि पनि बैंकले सहयोग पुर्याउन सक्छ। यस प्रकारका समन्वित प्रयासहरूले नेपाललाई खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर बनाउन र कृषि क्षेत्रलाई मुलुकको आर्थिक समृद्धिको मुख्य आधारशिलाका रूपमा स्थापित गर्न मद्दत गर्नेछ।