नेपालगञ्जमा बाँदरको आतंकले जनजीवन त्रसित बनेको छ, जहाँ डेढ महिनाको अवधिमा ४० जनाले बाँदरको टोकाइबाट भेरी अस्पतालमा उपचार गराएका छन्। घर र पसलभित्रै पसेर बाँदरले आक्रमण गर्न थालेपछि स्थानीय बासिन्दाहरू सुरक्षित महसुस गर्न छोडेका छन्।
नेपालगञ्जका स्थानीय प्रवेज खानका अनुसार बाँदरले उनको घरमा पसेर तीन जना आफन्तलाई आक्रमण गरेको थियो। यसरी घरभित्रै पसेर आक्रमण गर्ने घटना बढ्दै गएपछि भेरी अस्पतालका चिकित्सक डा. बद्री चापागाईंले यसलाई ‘चिन्ताजनक प्रवृत्ति’ भनेका छन्।
बाँदरको आक्रमणले जनजीवनमा परेको असर
बाँदरको आतंकले नेपालगञ्जका धेरै टोल र व्यवसायिक क्षेत्र प्रभावित भएका छन्। स्थानीय बासिन्दाहरू आफ्नो दैनिक काम गर्न पनि डराउन थालेका छन्। खासगरी बिहान र बेलुकाको समयमा बाँदरको गतिविधि बढेको पाइएको छ, जसले गर्दा बालबालिका र वृद्धवृद्धा घरबाहिर निस्कन पनि हिचकिचाउँछन्।
भेरी अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. नवीन दर्नालले शहरी क्षेत्रमा बाँदरको आक्रमण अस्पतालका लागि असामान्य घटना भएको बताएका छन्। सामान्यतया कुकुर वा बिरालोको टोकाइका घटना बढी आउने गरे पनि बाँदरको टोकाइका घटना बढ्नुले नयाँ चुनौती थपेको छ। अस्पतालले बाँदरको टोकाइलाई जंगली जनावरको टोकाइको रूपमा उपचार गरिरहेको छ र रेबिजविरुद्धको खोप पनि दिइरहेको छ।
बढ्दो मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वको कारण
डा. चापागाईंले दिएको तथ्यांकअनुसार, विगत ४५ दिनमा भेरी अस्पतालमा जनावरको टोकाइका १,०३६ घटना दर्ता भएका छन्। यसमा ८६५ कुकुरको टोकाइ, ११० बिरालोको टोकाइ, ४० बाँदरको टोकाइ र २१ मुसाको टोकाइका घटनाहरू छन्। यो तथ्यांकले बाँदरको आक्रमणको संख्या तुलनात्मक रूपमा कम देखिए पनि घरभित्रै पसेर आक्रमण गर्ने प्रवृत्तिले यसलाई थप गम्भीर बनाएको छ।
नेपालगञ्जमा भइरहेका यी घटनाहरू मानव र वन्यजन्तुबीचको बढ्दो द्वन्द्वको व्यापक ढाँचाको अंश हो। जलवायु परिवर्तन, बासस्थानको विनाश र खानाको अभावले वन्यजन्तुलाई शहरी क्षेत्रमा धकेलेको विज्ञहरू बताउँछन्। नेपालमा सन् २०२६ अगस्टमा आएको आकस्मिक बाढी र अर्को ठूलो नदी बाढीले घर र पुलहरू बगाउँदा तथा जलविद्युत केन्द्रमा क्षति पुर्याउँदा मानव बस्ती र जनावरको बासस्थान दुवै प्रभावित भएका थिए, जसले गर्दा यस्ता खतरनाक मुठभेडहरू बढ्न सक्ने सम्भावना छ।
मधेसमा पनि उस्तै समस्या
बाँदरको आतंक नेपालगञ्जमा मात्र सीमित छैन। मधेस प्रदेशका किसानहरूले पनि हरेक वर्ष नीलगाई, जंगली सुँगुर, मृग र हात्ती लगायतका वन्यजन्तुबाट बालीनाली गुमाउँदै आएका छन्। वन्यजन्तुको आतंकले गर्दा कतिपय गाउँहरू नै बसाइँ सर्न बाध्य भएका छन्, जसले दैनिक जीवनमा गम्भीर असर पारेको छ।
मधेस प्रदेशमा सन् २०२४ को मध्य जुलाईदेखि सन् २०२५ को मध्य जुलाईसम्म ‘मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्व’ का १४,८२१ घटनाहरू रिपोर्ट गरिएका थिए, जसमा १३४ मानिस र ४५७ जनावरले ज्यान गुमाएका थिए। यो तथ्यांकले मानव-वन्यजन्तु द्वन्द्वको भयावह अवस्थालाई उजागर गर्छ।
स्थानीय सरकारको पहल र आगामी कदम
नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाका मेयर प्रशान्त बिष्टले बाँदरको समस्या समाधानका लागि स्थानीय सरकारले योजना बनाइरहेको बताएका छन्। यद्यपि, ती उपायहरू के हुनेछन् भन्नेबारे विस्तृत जानकारी अझै सार्वजनिक गरिएको छैन।
चिकित्सकहरूले बाँदरले टोकेमा ढिला नगरी उपचार गराउन र घाउलाई तुरुन्तै सफा गर्न सल्लाह दिएका छन्। रेबिज जस्ता संक्रमणको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सामान्य टोकाइलाई पनि गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिएका छन्। मकाक बाँदरको सम्पर्कमा आएका जो कोहीलाई पनि सेन्टर्स फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड प्रिभेन्सन (CDC) ले तत्काल प्राथमिक उपचार गर्न र एन्टिभाइरल थेरापी विचार गर्न सल्लाह दिएको छ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) ले आफ्नो घोषणापत्रमा बाँदर नियन्त्रणका लागि नसबंदी, वन बगैंचा, वैकल्पिक बाली लगाउन सहयोग, विद्युतीय बार निर्माण र स्थानान्तरण लगायतका उपायहरू अपनाउने बताएको थियो, तर सत्तामा आएदेखि कुनै ठोस कदम चालेको छैन।
