नेपाली बजारमा आइतबार सुनको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आइतबार छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ हजार ७ सय रुपैयाँले बढेर २ लाख ९९ हजार २ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको छ। अघिल्लो दिन यो मूल्य २ लाख ९६ हजार ५ सय रुपैयाँ थियो। यो वृद्धिले नेपाली उपभोक्ता र लगानीकर्ताहरूमाझ एक पटक फेरि सुनको मूल्यको अस्थिरताको चर्चा सुरु भएको छ। नेपालमा सुनलाई परम्परागत रूपमा एक सुरक्षित र मूल्यवान् सम्पत्तिको रूपमा हेरिन्छ, जसले गर्दा यसको मूल्यमा हुने हरेक उतारचढावले आम नागरिकको जीवनशैली र आर्थिक योजनालाई प्रत्यक्ष असर पार्छ। यस पटकको वृद्धिले विशेषगरी आगामी विवाह तथा चाडपर्वको सिजनमा गरगहना खरिद गर्नेहरूको बजेटमाथि दबाब सिर्जना गरेको छ।
सुनको मूल्य वृद्धिको अन्तर्राष्ट्रिय र स्थानीय कारण
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा आएको उतारचढावले नेपाली बजारलाई पनि प्रभावित पारेको छ। अमेरिकी डलरको तुलनामा अन्य मुद्रा कमजोर हुँदा सुनजस्ता सुरक्षित लगानीका माध्यमको माग बढेको छ, जसको प्रत्यक्ष असर नेपाली बजारमा परेको हो। यस दिनको वृद्धि विशेषगरी स्थानीय माग र आपूर्तिमा भएको सन्तुलनले पनि प्रभावित भएको छ, जसले गर्दा मूल्यमा थप टेवा पुगेको छ। नेपालको अर्थतन्त्रमा सुनको आयात एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा ओगट्छ, र यसको मूल्यमा हुने परिवर्तनले समग्र व्यापारिक सन्तुलनलाई पनि असर गर्न सक्छ। विगतमा, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भूराजनीतिक अस्थिरता वा आर्थिक मन्दीको अवस्थामा सुनको मूल्यले सधैं नै उचाइ लिने गरेको छ, र यस पटकको वृद्धि पनि सोही प्रवृत्तिलाई पछ्याइरहेको देखिन्छ।
महासंघका अनुसार, गत आइतबारको तुलनामा यो मूल्य ऐतिहासिक रूपमा उच्च होइन, तर साताको कारोबारको पहिलो दिनमै यति ठूलो वृद्धिले लगानीकर्ताहरूमा केही चासो जगाएको छ। यसअघि सुनको मूल्य ३ लाख नाघेको थियो, तर त्यसपछि केही गिरावट आएको थियो। यो पछिल्लो वृद्धिले विगतका उच्च रेकर्डहरूलाई फेरि नजिक पुर्याउने सम्भावना देखाएको छ। नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारणमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको ‘स्पट प्राइस’ र नेपाली रुपैयाँको अमेरिकी डलरसँगको विनिमय दरले मुख्य भूमिका खेल्छ, जसले गर्दा विश्व अर्थतन्त्रका घटनाक्रमहरूले नेपालीहरूको खल्तीमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ।
चाँदीको मूल्यमा पनि सामान्य वृद्धि, लगानीकर्ताको आँखा बजारमा
सुनसँगै चाँदीको मूल्यमा पनि सामान्य वृद्धि भएको छ। आइतबार चाँदी प्रतितोला ५० रुपैयाँले बढेर ४ हजार ९ सय ९५ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ। अघिल्लो दिन चाँदीको मूल्य ४ हजार ९ सय ४५ रुपैयाँ थियो। चाँदीको मूल्यमा आएको यो सानो वृद्धिले पनि बजारमा केही सकारात्मक संकेत दिएको छ, यद्यपि यसको प्रभाव सुनको तुलनामा कम छ। चाँदी पनि लगानीको एक माध्यमको रूपमा हेरिन्छ, विशेषगरी औद्योगिक प्रयोगका लागि यसको माग उच्च रहन्छ। नेपालमा चाँदीको प्रयोग गरगहना बनाउनुका साथै केही परम्परागत औजार र सजावटका सामग्रीमा पनि हुने गर्छ। यसको मूल्यमा आएको सानो वृद्धिले पनि उपभोक्ताहरूको खरिद क्षमतामा केही प्रभाव पार्न सक्छ।
आम उपभोक्ता र साना लगानीकर्ताको चासो बढ्यो
सुन तथा चाँदीको मूल्यमा भइरहेको यो उतारचढावले विशेषगरी साना लगानीकर्ता र आम उपभोक्ताको चासो बढाएको छ। विवाह तथा चाडपर्वको सिजन नजिकिँदै गर्दा सुनको माग बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले गर्दा मूल्य थप बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। नेपालको सामाजिक र सांस्कृतिक परम्परामा सुनलाई शुभ र अनिवार्य मानिन्छ, विशेषगरी विवाहजस्ता महत्त्वपूर्ण अवसरहरूमा। यसकारण, सुनको मूल्यमा हुने वृद्धिले सामान्य परिवारको आर्थिक योजनामा ठूलो असर पार्छ, जसले गर्दा धेरैले खरिद योजना स्थगित गर्न वा कम परिमाणमा खरिद गर्न बाध्य हुन्छन्। साना लगानीकर्ताहरूका लागि, सुनको मूल्यको उतारचढाव एक चिन्ताको विषय हो, किनकि यसले उनीहरूको सानो पुँजीको मूल्यलाई प्रभावित गर्छ।
यद्यपि, केही अर्थविद्हरूले भने अहिलेको मूल्य वृद्धिलाई अस्थायी मानेका छन्। उनीहरूका अनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अस्थिरता र भूराजनीतिक तनावले सुनको मूल्यलाई केही समयका लागि बढाए पनि दीर्घकालीन रूपमा यसको प्रभाव कस्तो रहन्छ भन्न सकिन्न। नेपालको राष्ट्र बैंकले सुन आयातमा कोटा प्रणाली लागू गरेको छ, जसको उद्देश्य विदेशी मुद्रा सञ्चितिमाथिको दबाब कम गर्नु हो। यस नीतिको प्रभाव पनि बजारमा सुनको आपूर्ति र मूल्यमा देखिन्छ।
विश्लेषकहरूको नजरमा बजारको आगामी दिशा
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका एक पदाधिकारीका अनुसार, ‘हामी बजारको अवस्थालाई नजिकबाट नियालिरहेका छौं। मूल्यमा आएको यो वृद्धिसँगै कारोबारमा पनि केही सुधार आएको छ। यद्यपि, यो निरन्तर रहन्छ कि रहँदैन भन्ने कुरा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको गतिविधिसँगै स्थानीय मागमा पनि भर पर्नेछ।’ यो भनाइले बजारको अनिश्चिततालाई झल्काउँछ। नेपालमा सुनचाँदी व्यवसाय एक परम्परागत र महत्त्वपूर्ण उद्योग हो, जसले हजारौंलाई रोजगारी दिएको छ। यस व्यवसायको स्थायित्व बजारको चालमा निर्भर गर्दछ।
यस साताको अन्त्यसम्ममा सुन र चाँदीको मूल्यमा थप परिवर्तन आउन सक्ने अनुमान गरिएको छ। लगानीकर्ताहरूले बजारको थप विश्लेषण गरी आफ्नो निर्णय लिने अपेक्षा गरिएको छ। यसका लागि, उनीहरूले विश्वव्यापी आर्थिक सूचकहरू, केन्द्रीय बैंकहरूको मौद्रिक नीति, र भूराजनीतिक घटनाक्रमहरूमाथि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ। नेपालमा, सरकारले लागू गरेका सुनसम्बन्धी नीतिहरू, जस्तै आयात कोटा र भन्सार दरहरूले पनि बजारलाई प्रभावित पार्छन्। यसरी, सुनको मूल्यको उतारचढाव केवल मौद्रिक विषय नभई, यसले नेपालको अर्थतन्त्र, सामाजिक परम्परा र नागरिकको जीवनशैलीमा पनि गहिरो प्रभाव पार्छ।
